Σχεδόν 25 χιλιόμετρα δυτικά της Κατερίνης, βρίσκεται ένα γραφικό χωριό, γεμάτο ιστορία που είναι «πνιγμένο» στο πράσινο. Η Άνω Μηλιά, αποτελεί αγαπημένο προορισμό όσων επιζητούν στιγμές χαλάρωσης και ηρεμίας μέσα στη φύση, αλλά και αδρεναλίνης για όσους αγαπούν την πεζοπορία ή την αναρρίχηση.
Γράφει η Ασημίνα Τούνα
Το χωριό της Άνω Μηλιάς Πιερίας απέχει μόλις 25 χλμ. από το κέντρο της Κατερίνης. Η έντονη δράση του Πολιτιστικού – Εξωραϊστικού Συλλόγου, αλλά και η λειτουργία του ορειβατικού καταφυγίου του ΕΟΣ Κατερίνης, έχουν καταστήσει τον οικισμό αφετηρία μεγάλων και μικρών πανέμορφων διαδρομών, για όλες τις ηλικίες και όλες τις αντοχές.
Λίγο τα μονοπάτια της Αγάπης και των Ευχών, με τα στολισμένα δέντρα, την βιβλιοθήκη μες στο δάσος, τις χαραγμένες ευχές στις πέτρες και τα ξύλινα γεφυράκια, οι περιποιημένοι και γεμάτοι ιστορία ναοί της Άνω Μηλιάς, λίγο το δέος που νιώθεις περνώντας από το μνημείο Γιάκοβλεφ και λίγο η απίστευτη θέα από την κορυφή προς το βουνό των Θεών, θα κάνουν σίγουρα την εμπειρία σας σε αυτό τον τόπο αξέχαστη!
Ένα τόπος πλούσιος σε φύση και ιστορία
Η Άνω Μηλιά πρωτοκατοικήθηκε τον 17ο αιώνα. Μετά την μάχη της Μηλιάς (2 Απριλίου 1822), καταστράφηκε από τους Τούρκους. Ξαναχτίστηκε και λειτούργησε ως παραθεριστικός οικισμός μέχρι και τις 12 Δεκεμβρίου 1943, που πυρπολήθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.
Το όνομα του χωριού (Μηλιά) οφείλεται στην ευδοκίμηση της αγριομηλιάς στην απάνεμη πλαγιά των Πιερίων. Το όνομα Μηλιά αναφέρεται για πρώτη φορά σε τουρκικό έγγραφο της εποχής του Σουλτάνου Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς (1529-1565). Το 18ο αιώνα επισκέφθηκε τη Μηλιά ο Γάλλος περιηγητής Τουρνεφό, ο οποίος περιέγραψε τις πεδινές περιοχές της (τα αχνιστά μανδρία) από όπου προήλθε και η μετέπειτα ονομασία, Τάχνιστα.
Τα ερείπια του ιστορικού Πύργου των Λαζαίων, της ξακουστής οικογένειας κλεφταρματολών που για 150 περίπου χρόνια λάμπρυνε με τον ηρωισμό της τον ελλαδικό χώρο και βοήθησε τα μέγιστα για την απελευθέρωσή της, θα τα συναντήσετε με την άφιξη σας στο καταφύγιο του ΕΟΣ Κατερίνης.
Η πρώτη εκκλησία του χωριού, είναι αυτή της Αγίας Παρασκευής στην αυλή της οποίας κήρυξε ο Άγιος Κοσμάς πριν από 258 χρόνια. Βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και χτίστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα. Στέγασε τόσο τις χαρές, όσο και τις λύπες των Μηλιωτών με πρωτεργάτες τις οικογένειες των Λαζαίων. Καταστράφηκε το 1813, καθώς και το 1822 από τον στρατό του Αλή – Πασά. Ξανακτίστηκε το 1854 και τα Χριστούγεννα του 1943 πυρπολήθηκε από τους Ναζί.
Οι Μηλιώτες, με πρωτοβουλία του συλλόγου Κάτω Μηλιάς, το 1966 άρχισαν τις εργασίες καθαρισμού και αναστήλωσής του ναού. Σήμερα, η πετρόκτιστη εκκλησία με την μεγάλη ιστορία και την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική, προκαλεί το θαυμασμό όσων την επισκέπτονται, καθιστώντας την ένα πραγματικό στολίδι για την περιοχή.
Σε ένα μικρό πεύκο, σώζεται μέχρι και σήμερα ο σιδερένιος σταυρός που χάραξε το 1763 ο Ισαπόστολος Κοσμάς ο Αιτωλός. Μετά την άφιξη του στο χωριό της Άνω Μηλιάς, ο Άγιος συγκέντρωσε όλους τους κατοίκους του χωριού στον αυλόγυρο του παλιού Ναού της Αγίας Παρασκευής. Τους μίλησε για την πίστη των πατέρων τους και ύστερα κάρφωσε τον σιδερένιο σταυρό στη διχάλα ενός δέντρου. Κατά την διαμονή του στην Πιερία, ο Άγιος φιλοξενήθηκε στον περιβόητο Πύργο των Λαζαίων.
Στο ψηλότερο μέρος του χωριού Μηλιά (σήμερα Άνω Μηλιά), κάπου στον 17ο αιώνα οι Λαζαίοι έχτισαν έναν Πύργο πέτρινο, ψηλό με πολεμίστρες και υπόγεια έξοδο. Στις 2 Απριλίου του 1822, στη μάχη της Μηλιάς με το στράτευμα του Βέλη – Πάσα, ανατινάχτηκε συμπαρασύροντας στο θάνατο περίπου 400 αγωνιστές, οι 100 εξ αυτών, μάλιστα, από την οικογένεια των Λαζαίων. Ελπίδα των Μηλιωτών έως και σήμερα είναι η αναστήλωση αυτού του μοναδικού ιστορικού μνημείου.
Ο οικισμός της Άνω Μηλιάς σήμερα, αποτελεί πρότυπο εθελοντικής προσφοράς. Ο δραστήριος Εκπολιτιστικός – Εξωραϊστικός Σύλλογος Άνω Μηλιάς Πιερίας «Η Αγία Παρασκευή» με τη συμπαράσταση όλων των Μηλιωτών, φίλων των Πιερίων και φυσικά της Τοπικής Κοινότητας Μηλιάς, φροντίζουν τα ιστορικά μνημεία του τόπου τους, τις διαδρομές και τα μονοπάτια, ενώ είναι υπεύθυνοι και για πολλές κοινωνικές και πολιτιστικές δράσεις.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η διοργάνωση του «Δρόμου των Μουσών«, ένας αγώνας δρόμου βουνού που πραγματοποιείται στην περιοχή επί σειρά ετών, η πραγματοποίηση νυχτερινών περιπάτων και η δημιουργία του τοίχου της μουσικής και της κουκλίστικης υπαίθριας βιβλιοθήκης που έφτιαξαν με μεράκι και είναι ανοιχτή προς όλους, μέσα στο καταπράσινο τοπίο.
Για να φτάσει κανείς στην Άνω Μηλιά, θα πρέπει αρχικά να ακολουθήσει τον επαρχιακό δρόμο Κατερίνης – Αγίου Δημητρίου. Αφού περάσει το χωριό της Κάτω Μηλιάς, θα ανηφορίσει για 15 περίπου χιλιόμετρα μέχρι τον ορεινό οικισμό. Η διαδρομή απαιτεί προσοχή κατά τους χειμερινούς μήνες, λόγω των χιονοπτώσεων.
Το μονοπάτι της Αγάπης και ο δρόμος των Ευχών
Γύρω από την Άνω Μηλιά, ιδιαίτερα δημοφιλή είναι τα μονοπάτια των «Μουσών», της «Αγάπης» και των «Ευχών», τα οποία είναι ιδανικά για όλη την οικογένεια.
Η ομορφιά της φύσης που περικλείει την Άνω Μηλιά είναι απαράμιλλη και θα συγκινήσει και τον πιο απαιτητικό ταξιδιώτη. Όποια διαδρομή και αν ακολουθήσετε, καθ’ όλη τη διάρκεια πρόκειται να συναντήσετε ένα υπέροχο τοπίο, φροντισμένα μονοπάτια, ιδανικά για περπάτημα που είναι κατάλληλα ακόμη και για παιδιά.
Ρυάκια, μικροί καταρράκτες και ξύλινες γεφυρούλες θα σας συναρπάσουν και θα σας προσφέρουν στιγμές απόλυτης χαλάρωσης. Όλη η φύση βρίσκεται συγκεντρωμένη στα περιποιημένα μονοπάτι ανάμεσα σε καστανιές, οξυές, έλατα και βελανιδιές. Υπάρχουν ακόμη και ταμπελάκια με τις ονομασίες τους για να μην τα μπερδέψεις!
Τα μονοπάτια της «Αγάπης» και των «Ευχών» ξεκινούν από διαμορφωμένη είσοδο Ν.Α. της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής στο κέντρο του χωριού και είναι απολύτως βατά για όλη την οικογένεια.
Τα μονοπάτια αυτά κατασκευάστηκαν με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού και προσελκύουν ντόπιους και επισκέπτες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου Ανάμεσα στους φανατικούς θαμώνες του, θα συναντήσετε κυρίως λάτρεις του βουνού και της πεζοπορίας από την Πιερία, την Θεσσαλονίκη, την Λάρισα κ.α.
Η συνολική διαδρομή τους, που δεν ξεπερνάει τα 7 χιλιόμετρα, διασχίζει ξύλινες γέφυρες, επάνω από ρέματα με τρεχούμενα νερά, συναντά πετρόκτιστες βρύσες με γάργαρο νερό και πλήθος διαφορετικών δέντρων (έλατα, καστανιές, οξιές, πεύκα κ.α).
Ιδιαίτερα γνωστό, τόσο στους ντόπιους όσο και στους επισκέπτες, είναι το Μονοπάτι της Αγάπης, το οποίο ξεκινά από τον οικισμό της Άνω Μηλιάς και περιδιαβαίνει τα δάση γύρω από το χωριό.
Το συγκεκριμένο μονοπάτι είναι πολύ εύκολα προσβάσιμο και από τα πρώτα κιόλας μέτρα του μονοπατιού, θα θαυμάσετε τις υπέροχες πέτρινες βρύσες, τα γάργαρα νερά και τα ξύλινα γεφυράκια. Η βλάστηση που συναντάτε αποτελείται κυρίως από οξιές, καστανιές, βελανιδιές και έλατα.
Στο, δρόμο των Ευχών, υπάρχει ένα δέντρο στο οποίο οι επισκέπτες κρεμούν μια κορδέλα ή κλωστή ως προσωπική ευχή. Η διαδρομή καταλήγει στο μικρό εκκλησάκι του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, με την υπέροχη θέα προς την ακτογραμμή και τα πεδινά χωριά της Πιερίας.
Η πτώση του Γιάκοβλεφ στα Πιέρια Όρη και το μνημείο στην Άνω Μηλιά
Τα Χριστούγεννα του 1997 ήταν παγωμένα στη βόρεια Ελλάδα. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Το χιόνι κάλυπτε τα πάντα και ερχόταν σε αντίθεση με το μαύρο του πένθους από την ανείπωτη τραγωδία με την συντριβή του ουκρανικού αεροσκάφους ΥΑΚ-42 (Γιάκοβλεφ), το οποίο παρέσυρε στο θάνατο 72 επιβάτες και μέλη του πληρώματος, στα καλυμμένα από χιόνι Πιέρια Όρη, στην ορεινή Πιερία.
Στο σημείο του φοβερού αεροπορικού δυστυχήματος υπάρχουν ακόμη θαμμένα στα χόρτα, προσωπικά αντικείμενα των επιβατών, ενώ τα συντρίμμια βρίσκονται σε ειδικά περιφραγμένο χώρο. Περίπου 300 μέτρα χαμηλότερα, έξω από το χωριό Άνω Μηλιά έχει στηθεί ένα πέτρινο μνημείο, με τα ονόματα των νεκρών.
Ο χώρος είναι φορτισμένος από τις μνήμες του συγκλονιστικού δυστυχήματος. Δυο μέρες κράτησε η αναζήτηση του χαμένου αεροσκάφους. Στις 17 Δεκεμβρίου χάθηκε από το ραντάρ του πύργου ελέγχου στο αεροδρόμιο Μακεδονία της Θεσσαλονίκης και στις 19 Δεκεμβρίου εντοπίστηκαν μέσα στο δάσος τα συντρίμμια. Όπως αποδείχτηκε αργότερα, το πλήρωμα δεν μπορούσε να συνεννοηθεί με τους ελεγκτές, επειδή δεν γνώριζε καλά την αγγλική γλώσσα.
Το αεροσκάφος απογειώθηκε από το αεροδρόμιο Μπόρισπιλ του Κιέβου με προορισμό τη Θεσσαλονίκη και ενδιάμεσο σταθμό την Οδησσό. Μετέφερε 62 επιβάτες, από τους οποίους οι 34 ήταν Έλληνες εργαζόμενοι σε τεχνική εταιρία, ενώ υπήρχαν ακόμη 24 Ουκρανοί, 2 Πολωνοί και 1 Γερμανός, καθώς και 8μελές πλήρωμα. Όλοι νεκροί, ανάμεσά τους παιδιά και βρέφη. Μέσα σε ελάχιστα λεπτά το αεροπλάνο διαλύθηκε, σε υψόμετρο 1006 μέτρων, κοντά στην κορυφή «Πέντε Πύργοι», 45 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Θεσσαλονίκης και τα πάντα θάφτηκαν το χιόνι. Ακόμη και σήμερα οι κορυφές των δέντρων είναι σπασμένες και ανάμεσα στα χόρτα υπάρχουν μεταλλικά τμήματα από τον σκελετό, καλώδια, μικροαντικείμενα.
Πέρα από την κακή κατασκευή των σοβιετικών αεροσκαφών, στην τραγωδία συνετέλεσε και ο κακός καιρός. Το κλίμα ήταν ασυνήθιστα ψυχρό για τα δεδομένα της περιοχής, ενώ οι χαμηλές νεφώσεις, οι δυνατοί άνεμοι και οι καταιγίδες δυσχέραιναν ακόμη περισσότερο το έργο των πιλότων.
Και το Γιάκοβλεφ 42 δεν ήταν το μοναδικό θύμα της κακοκαιρίας. Ένα από τα C-130 της Πολεμικής Αεροπορίας, που απογειώθηκε προς αναζήτηση του πεσμένου ουκρανικού επιβατικού, συνετρίβη στο όρος Πάστρα, κοντά στην Πάρνηθα.
Ο Έλληνας πιλότος είχε την εντύπωση πως, περνώντας πάνω από την πρώτη κορφή, είχε αποφύγει οριστικά το βουνό. Όμως, η ψηλότερη από τις δύο κορυφές, σκεπασμένη με πυκνά σύννεφα, ήταν ακριβώς μπροστά του. Το πολεμικό αεροσκάφος συνετρίβη πάνω στο βουνό και τα πέντε μέλη του πληρώματός του πέθαναν ακαριαία.
Την ίδια ώρα, στα Πιέρια Όρη, σε ύψος 1.006 μέτρων, 45 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Θεσσαλονίκης εντόπιζαν το Γιάκοβλεφ-42 και τα διασκορπισμένα πτώματα των επιβατών. Μεταξύ των θυμάτων βρίσκονταν πολλοί νέοι Έλληνες που είχαν πάει ως εργάτες στην Ουκρανία, οικογένειες με μικρά παιδιά, αλλά και Ουκρανοί τουρίστες.
