Στις 24 Μαΐου 1944 το ηρωικό Κακολύρι, το πιο πολύπαθο χωριό σε όλη την Εύβοια, πλήρωσε ακριβά το τίμημα της ελευθερίας. 80 χρόνια μετά… Κανείς δεν ξεχνά την φρικτή ημέρα όπου σημάδεψε για πάντα γενιές και γενιές, έναν τόπο ολόκληρο
Το Κακολύρι είναι μία ανεπούλωτη πληγή, που αποδεικνύει πως η δικαιοσύνη ακόμη και στις δυτικές κοινωνίες δεν είναι αυτονόητη και καθορίζεται πολλές φορές από το δίκαιο του ισχυρού και όχι του θύματος. Ακόμη, λοιπόν, υπάρχουν εκείνοι που αγωνίζονται εδώ και χρόνια για την ιστορική αποκατάσταση των θυμάτων του ναζισμού περιμένοντας τη δικαίωση. Επειδή, όμως, δε δικαιούται κανείς να λέει ότι δε γνωρίζει, υπενθυμίζουμε με αυτό το ρεπορτάζ ένα ακόμη αποτρόπαιο έγκλημα του φασισμού απέναντι όχι μόνο σε ένα χωριό, αλλά σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.
Γράφει η Ασημίνα Τούνα
80 χρόνια από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ιστορική μνήμη των ναζιστικών εγκλημάτων και του αδιανόητου πόνου κάπου εξασθένησε ανάμεσα σε σχετικισμούς, αναθεωρήσεις και επικίνδυνες εξισώσεις.
Από την Ιταλία της Μελώνη μέχρι την Ουγγαρία του Όρμπαν κι από τους απολογητές του Φράνκο στην Ισπανία μέχρι τη Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, η ακροδεξιά επιδιώκει διεθνώς μια ιστορική ρεβάνς, υφαίνοντας σταδιακά ένα αγκαθωτό σχοινί μίσους.
Κι εμείς εδώ που τα ζήσαμε όλα αυτά νωρίτερα – αφού κάπως ακούσια και απρόθυμα μάς έλαχε ο ρόλος του πειραματικού σωλήνα – μάθαμε ότι η άνοδος της ακροδεξιάς δεν είναι ένα σκιάχτρο για να φοβούνται τα παιδιά, αλλά μια πραγματική δυστοπία χτισμένη με αίμα.
Η ιστορία των Κακολύριανων δεν είναι παραμύθι για παιδιά. Μιλάει για φόβο, πείνα, καμένα σπίτια και σκοτωμούς. Λέει για τη φρίκη του πολέμου και είναι πέρα για πέρα αληθινή. Μιλάει για ένα χωριό ηρωικό. Το πιο αιματοβαμμένο, σε όλη την Εύβοια. Ένα χωριό που πλήρωσε ακριβά το τίμημα της λευτεριάς. Ένα χωριό ολόκληρο, που ακόμα δεν έχει δικαιωθεί.
Το έγκλημα του γερμανικού στρατού στις 24 Μαΐου 1944
Οι Ταξιάρχες ή αλλιώς Κακολύρι όπως οι ντόπιοι θέλουν να αποκαλούν το χωριό τους, έχουν πληθυσμό 250 κατοίκων και είναι κτισμένοι σε υψόμετρο 160 μέτρων περίπου. Κάποτε ήταν το χωριό των «κοφινάδων», καθώς εδώ άνθησε η τέχνη της καλαθοπλεχτικής. Το Κακολύρι ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση κατά την περίοδο 1942 – 1944 με πλήθος Κακολύριανων να συμμετέχουν ενεργά στον ΕΛΑΣ ή να υποστηρίζουν έμμεσα τον αντιστασιακό αγώνα μέσω των οργανώσεων του ΕΑΜ.
Ογδόντα χρόνια μετά την αποφράδα ημέρα του Κακολυριάνικου ολοκαυτώματος στις 24 Μαΐου 1944, το χωριό Ταξιάρχες (ή Κακολύρι) της περιοχής Κύμης της Ευβοίας ζητά ακόμη δικαίωση.
Εκείνη την ημέρα, η Εύβοια έζησε την τραγικότερη στιγμή της σύγχρονης ιστορίας της. Γερμανικά στρατεύματα των SS εισέβαλαν στο Κακολύρι και επιδόθηκαν σε μια πρωτοφανή σφαγή και καταστροφή του. Οι Γερμανοί – συνοδεία και των Ταγμάτων Ασφαλείας – άρχισαν να συλλαμβάνουν χωρίς καμία διάκριση, όλους τους άντρες – ακόμα και 14χρονους εφήβους.
Παράλληλα, προέβαιναν σε εμπρησμούς σπιτιών, ξυλοδαρμούς και απερίγραπτες λεηλασίες και κλοπές. Το μένος των κατακτητών στράφηκε ακόμη και ενάντια σε γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους. Οι συλληφθέντες άντρες, υπό την απειλή όπλων και όντας βαριά κακοποιημένοι, εκτελέστηκαν δια τουφεκισμού από γερμανικό απόσπασμα στην τοποθεσία «γέφυρα Καδίου–Γιάννηδων».
Δυτικά του οικισμού και δίπλα στο δρόμο Κονιστρών – Κύμης στις 24 Μαΐου 1944, γιορτή του Αγίου Συμεών, οι Γερμανοί εκτέλεσαν τους 30 κατοίκους – τους οποίους και υποχρέωσαν να ανοίξουν μόνοι τους το μεγάλο λάκκο του ενταφιασμού τους – σε αντίποινα της εκτέλεσης ενός Γερμανού στρατιώτη στη γέφυρα της Σκοτεινής. Επιπλέον, έκαψαν ολοσχερώς και όλο το χωριό.
Στον τόπο της θυσίας ανεγέρθηκε ο ναός του Οσίου Συμεών, με δαπάνη των κατοίκων και των οικογενειών των θυμάτων, καθώς και ιερός τύμβος των εκτελεσθέντων, των οποίων τα οστά φυλάσσονται σε κρύπτη κάτω από τον τύμβο. Τοποθετήθηκε, επίσης, και μία αναμνηστική μαρμάρινη πλάκα με τα ονόματα των εκτελεσθέντων.
Τριάντα αθώοι άνθρωποι, άμαχοι, έχασαν τη ζωή τους την φρικτή εκείνη μέρα. Μαζί με τους Κακολύριανους, εκτελέστηκαν έξι ακόμη κάτοικοι γειτονικών χωριών. Τα χωριά αυτά ήταν ο Πύργος, οι Ανδρονιάνοι, το Βίταλο και το Ωρολόγιο.
Οι Κακολύριανοι με τη θυσία τους προστέθηκαν στους αφανείς και ανώνυμους ήρωες που έδωσαν την ίδια τους τη ζωή για το μεγαλείο της Ελλάδoς. Το Κακολύρι, το χωριό αυτών των ηρώων, δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν έχει δικαιωθεί και αναγνωριστεί από το κράτος ως ένα από τα μαρτυρικά χωριά της Ελλάδος.
Oι Γερμανοί εκτέλεσαν τους:
Σταμ.Ράπτη (πρόεδρο της Κοινότητας)
Σταμ.Ανδριανό
Γεώργ.Βαρλάμο
Κων. Γαρουφαλιά
Δημ. Γκίκα
Δημ.Ζέρβα
Κων. Ζέρβα
Θεόδ.Καράπα
Αναστ.Κατέβα
Νικ. Κρόκο
Νικ.Καπελέρη
Κων.Κούσουλα
Χαράλ.Κουτσό
Απόστ. Κουτσό
Θεοδόσ.Λύκο
Σταμ.Παπαθεοδώρου
Γεώργ.Παπακωνσταντίνου
Ευάγ. Προκοπίου
Δημ.Ράπτη,
Ευάγ. Σάρλη
Γεώργ. Σάρλη
Δημ.Σάρλη
Νικ. Σάρλη
Ηλ.Σάρλη
Γεώργ.Σάρλη
Δημ. Σάρλη
Νικ.Σαρμά
Ευάγ.Σκιάνη
Δημ. Σκιάνη
Ιωάν.Φελίρη
Η Εύβοια διεκδικεί το Μαρτυρικό Χωριό της
Η εκτέλεση των 30 αθώων στο Κακολύρι (Ταξιάρχες), έχει καταχωρηθεί στη συλλογική μνήμη, ως μια από τις πιο μεγαλειώδεις και ηρωικές στιγμές του απελευθερωτικού και αντιφασιστικού αγώνα του λαού μας.
Η εκτέλεση τους από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής, ως πράξη εκδίκησης για την αντιστασιακή και αντιναζιστική δράση του λαού μας, αποτελεί το μεγάλο τίμημα ενός μικρού χωριού στον αγώνα για Λευτεριά και Ανεξαρτησία. Έχουμε χρέος, τιμώντας την μνήμη των νεκρών της αντίστασης, να κρατήσουμε ζωντανή την ιστορία της, για να γνωρίσουν οι επερχόμενες γενιές τις θυσίες του Λαού μας ενάντια στο φασισμό και τον ναζισμό.
Το Κακολύρι, έχει μια θέση, δίπλα στην Καισαριανή, στα Καλάβρυτα, το Δίστομο και κάθε άλλη μαρτυρική περιοχή της πατρίδας μας που γνώρισε την ναζιστική θηριωδία.
Η θυσία των 30 αγωνιστών, αποτελεί την μεγάλη συνεισφορά του τόπου αυτού, στον Αντιφασιστικό αγώνα των λαών της Ευρώπης και στην Απελευθέρωση της πατρίδας μας από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής. Το Κακολύρι, έχει την δική του ξεχωριστή θέση στην ιστορία του Απελευθερωτικού και Αντιφασιστικού αγώνα του λαού μας και πρέπει η πολιτεία – ως οφείλει – να το χαρακτηρίσει με απόφασή της όπως προβλέπεται, Μαρτυρικό Χωριό.
Για να απαγκιστρωθεί, όμως, μια κοινωνία από τον φασιστικό κίνδυνο χρειάζεται διαρκής επαγρύπνηση κι αγώνας σε όλα τα μέτωπα. Στο ιδεολογικό, στο κοινωνικό, στο πολιτικό και στο θεσμικό.
Την ιστορία και την σημασία αυτού του τόπου οφείλουμε να την γνωρίζουμε, αλλά και να την αναγνωρίζουμε. Όχι μόνο εμείς, αλλά και η νεότερη γενιά. Και κυρίως, να δικαιωθεί ένας τόπος ολόκληρος που πλήρωσε με το αίμα του την ελευθερία του. Να θυμόμαστε και να μην ξεχνάμε, πως μόνο με τη συλλογική μνήμη μπορείς να αντιμετωπίσεις σωστά το σήμερα, αλλά ακόμη περισσότερο το αύριο.
Η μνήμη του παρελθόντος, συμπεριλαμβανομένων των σκοτεινότερων τμημάτων της ιστορίας μας, αποτελεί σημαντικό στοιχείο της διαμόρφωσης της εθνικής μας ταυτότητας. Κι αν ξεχωρίζει από την ιστορία η συλλογική μνήμη, είναι γιατί επικεντρώνεται στο πώς κατανοούνται στο παρόν τα παρελθόντα γεγονότα. Και το κυριότερο σημείο αναφοράς της συλλογικής μνήμης σχετίζεται με εξέγερση και αντίσταση, κληρονομιά του αγώνα της ανεξαρτησίας και της εθνικής αντίστασης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Εύβοια, το δεύτερο μεγαλύτερο νησί της χώρας μας, γνώρισε μεγάλα δεινά την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής. Ωστόσο, δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να αναγνωριστεί κανένα από τα χωριά της ως μαρτυρικό. Ευελπιστούμε, αυτή τη φορά, η Πολιτεία να είναι θετική απέναντι στο δίκαιο αίτημα των κατοίκων των Ταξιαρχών του Δήμου Κύμης Αλιβερίου και να αποδώσει τον ελάχιστο φόρο τιμής σε αυτούς που χάθηκαν με τόσο βάναυσο τρόπο χαρακτηρίζοντας το χωριό ως Μαρτυρικό.
Ο Δρόμος Θυσίας «Κακολύρι 1944»
Οι απόγονοι αυτών των ανθρώπων δεν ξέχασαν την ηρωική τους θυσία και δεν έπαψαν ποτέ να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε το χωριό τους να λάβει τον χαρακτηρισμό του Μαρτυρικού, ως ελάχιστο φόρο τιμής σε αυτούς που χάθηκαν με τόσο άδικο και άγριο τρόπο. Επιμνημόσυνες δεήσεις, αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις με αποκορύφωμα όλων αυτών τον Δρόμο Θυσίας «Κακολύρι 1944» που πραγματοποιείται τα δύο τελευταία χρόνια.
Ο Δρόμος Θυσίας φιλοξενεί αθλητές από όλη την Ελλάδα, οι οποίοι τερματίζουν στον τόπο εκτέλεσης, όπου υπάρχει το μνημείο των πεσόντων, αλλά και το μαυσωλείο στο οποίο φυλάσσονται τα οστά τους.
Διαισθανόμενοι τη βαριά ευθύνη για την διατήρηση της ιστορικής μνήμης του Κακολυριάνικου Ολοκαυτώματος το ΔΣ του Πολιτιστικού Συλλόγου Ταξιαρχών με ιδιαίτερη συγκίνηση καθιέρωσε τον Αγώνα Δρόμου Θυσίας «Κακολύρι 1944» στα πλαίσια των εκδηλώσεων μνήμης των γεγονότων της 24ης Μαΐου 1944.
Μετά την άκρως επιτυχημένη διεξαγωγή του 1ου Δρόμου Θυσίας «Κακολύρι 1944», ο Πολιτιστικός – Μορφωτικός – Περιβαλλοντολογικός – Αναπτυξιακός Σύλλογος Ταξιαρχών διοργανώνει τον 2ο Δρόμο Θυσίας «Κακολύρι 1944» στις 18 και 19 Μαΐου 2024.
Οι αγώνες τελούν υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και του Δήμου Κύμης – Αλιβερίου με την υποστήριξη των Πολιτιστικών Συλλόγων και των Προέδρων των χωριών Ταξιαρχών, Πύργου, Ανδρονιάνων και Γιάννηδων, χωριά τα οποία συμμετείχαν και είχαν θύματα στα γεγονότα του Μαΐου 1944. Οι αγώνες υποστηρίζονται και από ομάδες εθελοντών από όλη την Εύβοια:
• Σύλλογος Δρομέων Ευβοίας
• TankTrail
• Fetesclub4x4
• Manikia Project
• Ομάδα Διάσωσης Εύβοιας – Rescue Team 312
• Εθελοντές Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού
Οι αγώνες περιλαμβάνουν:
• Αγώνα δρόμου 10,2 km (Σάββατο 18 Μαΐου, 17:00)
• Αγώνα δρόμου 4,5 km (Σάββατο 18 Μαΐου, 17:05)
• Αγώνα δρόμου 1,5 km για παιδιά (Κυριακή 19 Μαΐου, 11:00)
Η συμμετοχή στους αγώνες είναι ΔΩΡΕΑΝ με εθελοντική συνεισφορά για την ενίσχυση των δράσεων των διοργανωτών και του σκοπού ανάδειξης των Ταξιαρχών ως Μαρτυρικού Χωριού.
Το βράδυ του Σαββάτου 18 Μαΐου στις 21:00 θα πραγματοποιηθεί συναυλία μνήμης στο Δημοτικό Σχολείο Ταξιαρχών με τους «Κοινούς Θνητούς» και την «Πολιτιστική Ομάδα του Πανελλήνιου Μουσικού Συλλόγου» με Λαϊκά και Ρεμπέτικα της Κατοχής και με συμβολικό εισιτήριο €5.
Περισσότερες πληροφορίες για τον Δρόμο Θυσίας θα βρείτε στο site: dromosthisias.gr
Αυτές είναι μόνο κάποιες από τις δράσεις που δείχνουν, ότι τόσο η τοπική κοινωνία και οι τοπικές αρχές, όσο και οι υπόλοιποι Ευβοείς, αλλά και Έλληνες από κάθε μέρος της χώρας στηρίζουν τις προσπάθειες του Πολιτιστικού Συλλόγου Ταξιαρχών και της Τοπικής Κοινότητας για τον χαρακτηρισμό του χωριού ως Μαρτυρικού.
Αίτημα, το οποίο εξετάζεται από την αρμόδια επιτροπή του Υπουργείου Εσωτερικών για δεύτερη φορά αυτή την χρονική περίοδο – θυμίζοντας πως την πρώτη φορά, το αίτημα είχε απορριφθεί πριν από μία δεκαετία περίπου.
