Η ΧΑΝΘ αποτελεί ένα ουσιαστικό κομμάτι στην κοινωνική ιστορία της Θεσσαλονίκης. Εκτός από τις ρομαντικές ιδέες περί ανθρωπιάς και αλληλεγγύης, έχει αναπτύξει πρωτοποριακές πολιτιστικές, αθλητικές και κοινωνικές δράσεις: Εισάγει στην Ελλάδα το μπάσκετ και το πινγκ πονγκ. Συμμετέχει ενεργά στις κρίσιμες ιστορικές περιόδους (περίθαλψη προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής). Δημιουργεί τις πρώτες κατασκηνώσεις στην Ελλάδα και τις πρώτες σχολές ξένων γλωσσών. Πως ξεκίνησαν όλα; Ποιοι είναι οι πιο σημαντικοί σταθμοί στην ιστορία της;
1 Η ΧΑΝ- Χριστιανική Αδελφότητα Νέων- ιδρύεται στα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, όταν στην Ευρώπη επικρατούν κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές. Στην Αγγλία, το Χαρτιστικό κίνημα (εργατικό κίνημα με διεθνιστική τάση, αλλά κυρίως συνδικαλιστικό) κινητοποιεί μάζες εργατών. Στη Γαλλία, η μοναρχία καταλύεται ενώ ο Ευρωπαϊκός χάρτης εμπλουτίζεται με νέα εθνικά κράτη: Ελλάδα, Ιταλικά κράτη, Βέλγιο, Ελβετική Συνομοσπονδία, αυτόνομη ηγεσία της Σερβίας…). Μέσα σ’ αυτήν την αναστάτωση, 12 εργατοϋπάλληλοι του Λονδίνου, παίρνουν την απόφαση να αντιπροτείνουν ένα νέο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης, βασισμένο σε στοιχεία χριστιανικά, όπως αυτά αναφέρονται στην Βίβλο. Κάπως έτσι δημιουργείται η Χ.Α.Ν, το 1844 με επικεφαλής της ομάδας, τον Τζορτζ Γουίλιαμς.
2 Κατά τον α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στα 1918, το αμερικανικό εκστρατευτικό σώμα στο Βαλκανικό Μέτωπο, δημιουργεί στην Θεσσαλονίκη «Τα Σπίτια του Στρατιώτη». Οι χώροι αυτοί είναι καταφύγια για τους στρατιώτες της συμμαχίας του Μακεδονικού Μετώπου- μετά τις μάχες, βρίσκουν εδώ μέσα φαγητό, παρέα, ψυχαγωγία (θέατρο, σινεμά, παραστάσεις καραγκιόζη) και συμμετέχουν σε αθλοπαιδιές και άλλες δραστηριότητες. Τα «Σπίτια του Στρατιώτη» ήταν ο προπομπός της ΧΑΝΘ.
3 Σωματείο Ιδιωτικού Δικαίου, κοινωφελές, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα: η ΧΑΝΘ ιδρύεται κι επισήμως το 1921, με την 452 απόφαση του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης.
4 Από την ίδρυσή της και για τρία χρόνια η ΧΑΝΘ στεγάζεται σ’ ένα μικρό νοικιασμένο κτίριο, στην Οδό Ευζώνων 19. Το 1923 η Κυβέρνηση παραχωρεί στην διαρκώς αναπτυσσόμενη Αδελφότητα ένα οίκημα πέντε δωματίων, στην ίδια ακριβώς θέση με την σημερινή.
5 Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, η Αδελφότητα συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική ζωή της Θεσσαλονίκης, δημιουργώντας ευ ζην υποδομές για τους νέους: ιδρύει τα πρώτα φροντιστήρια ξένων γλωσσών και λογιστικής. Για μια διετία (1922-1923) οργανώνει την πρώτη- ανεπίσημη- θερινή κατασκήνωση στην Αγία Τριάδα Θεσσαλονίκης. Λίγο αργότερα, ιδρύεται κι επισήμως πια, η πρώτη ελληνική κατασκήνωση στο Πήλιο.
6 Τα θεμέλια του σημερινού κτιρίου μπαίνουν το 1926, με χρήματα των ομογενών από την Αμερική. Επικεφαλής της «επιχείρησης» είναι ο τότε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, Γεννάδιος. Εκπροσωπώντας την αδελφότητα στο παγκόσμιο συνέδριο της ΧΑΝ στην Αυστρία, πείθει την ηγεσία της οργάνωσης να διαθέσει 50 χιλιάδες δολάρια. Η τεχνική εταιρεία Δ. Καλκάνη και ΣΙΑ αναλαμβάνει την ανέγερση του καινούργιου κτιρίου- ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα που συνδυάζει εκλεκτικιστικά στοιχεία με επιρροές από την βυζαντινή παράδοση της Θεσσαλονίκης. Τα σχέδια (εγκεκριμένα από το τεχνικό γραφείο των ΧΑΝ στην Νέα Υόρκη) υπογράφει ο μηχανικός Μαρίνος Δελλαδέτσιμας.
7 Κι επειδή 50 χιλιάδες δολάρια δεν ήταν αρκετά, ο μητροπολίτης Γεννάδιος, επίτιμος πρόεδρος της ΧΑΝΘ, ταξιδεύει στην Αμερική με στόχο να συγκεντρώσει περισσότερα χρήματα, απαραίτητα για την ολοκλήρωση και λειτουργία του κτιρίου και των εγκαταστάσεων. Οι ομογενείς της Αμερικής ανταποκρίνονται και η ΧΑΝΘ εγκαινιάζεται το 1934.
8 Στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, το Σωματείο, ακολουθούσε σαφώς την αμερικανική οδηγία, γρήγορα όμως άρχισε να κερδίζει τις εντυπώσεις στην θεσσαλονικιώτικη κοινωνία μέσα από αθλητικές και κοινωνικές δραστηριότητες: Από τα πρώτα τμήματα που οργανώνονται είναι το αθλητικό: ποδόσφαιρο, βόλεϊ, μπέιζ μπολ, χόκεϊ, γυμναστική, κολύμβηση, υδατοσφαίριση, πυγμαχία, πάλη, ξιφασκία.
9 Ο ΣΕΓΑΣ (Σύνδεσμος Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων) στα πρώτα του βήματα, στεγαζόταν για πολλά χρόνια στο κτίριο της ΧΑΝΘ
10 Στις αρχές του 20ου αιώνα, «εισάγονται» στην Θεσσαλονίκη αθλήματα και αθλοπαιδιές που πρωτοξεκίνησαν στην ΧΑΝ της Αμερικής, στα τέλη του 19ου αιώνα. Μια από τις μεγαλύτερες προσφορές-καινοτομίες της ΧΑΝΘ είναι το ότι φέρνει το 1924, το μπάσκετ στην Ελλάδα. Δάσκαλος της καλαθοσφαίρισης ήταν ο Αμερικανός γυμναστής Λούις Ρις. Το μπάσκετ κερδίζει πολύ γρήγορα τις καρδιές των Θεσσαλονικέων, αφού μέσα σ’ ένα χρόνο, το 1925, οργανώνεται το πρώτο πρωτάθλημα, με τη συμμετοχή των 9 αθλητικών συλλόγων της πόλης.
11 Η Ακαδημία Αθηνών τιμά την Αδελφότητα το 1933 με Αργυρό Παράσημο, για την πλούσια και πρωτοποριακή κοινωνική και πολιτιστική της δράση.
12 Η ΕΟΝ, η φασιστική νεολαία του Ιωάννη Μεταξά, καταλαμβάνει το κτίριο στα 1939 και η λειτουργία της ΧΑΝΘ αναστέλλεται.
13 Την περίοδο της κατοχής επιτάσσεται από τις γερμανικές δυνάμεις και χρησιμοποιείται ως κέντρο επιχειρήσεων. Κατά την απελευθέρωση περνάει στα χέρια του βρετανικού στρατού.
14 Οι πύλες της ΧΑΝΘ ανοίγουν ξανά το 1945. Παρά τις δύσκολες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, με τα προγράμματά της ενισχύει σημαντικά το ηθικό των νέων: επαναλειτουργεί η κατασκήνωση στο Πήλιο, ιδρύονται το πρώτο νυχτερινό γυμνάσιο καθώς και σχολές λογιστικής, στενογραφίας, γραφομηχανής κι άλλες.
15 Στα μέσα της δεκαετίας του ΄50, λειτουργεί στον τρίτο όροφο «Η Στέγη του Σπουδαστού», όπου φιλοξενούνται ως το 1978, φοιτητές, κυρίως, από την επαρχία.
16 Το 1954 εγκαινιάζεται το παράρτημα της ΧΑΝΘ στις προσφυγικές γειτονιές της Καλαμαριάς.
17 Σημαντικός είναι ο κοινωνικός ρόλος της ΧΑΝΘ: Συμβάλλει στην ανάπτυξη συγγενικών σωματείων που ασχολούνται με τους νέους και τον αθλητισμό. Εκπονεί προγράμματα για την επίλυση των προσφυγικών προβλημάτων, την καταπολέμηση της εγκληματικότητας και των ναρκωτικών και την προστασία του περιβάλλοντος. Ιδρύει τον πρώτο βρεφονηπιακό σταθμό κα την πρώτη σχολή ναυαγοσωστών. Αποστολή της ΧΑΝΘ, όπως καταγράφεται στο καταστατικό της είναι η ισορροπημένη ανάπτυξη της Ψυχής, του Πνεύματος και του Σώματος και η ομαλή κοινωνικοποίηση των νέων.
18 Το Δ’ Πανευρωπαϊκό Συνέδριο των Χριστιανικών Αδελφοτήτων Νέων πραγματοποιείται στην Θεσσαλονίκη, το 1962, με τη συμμετοχή 400 συνέδρων από την Ευρώπη, την Ασία και την Αμερική.
19 Ο μεγάλος σεισμός του 1978 προκαλεί στο κτίριο σημαντικές ζημιές, οι οποίες επιδιορθώνονται γρήγορα. Μέσα στη δεκαετία του 80, αναπτύσσονται διαρκώς καινούργιες δραστηριότητες, δημιουργούνται νέοι χώροι και ξεκινούν καινούργια προγράμματα: εσωτερική πισίνα, γήπεδα τένις, η κατασκήνωση της Πίνδου, η συνεργασία με την Θεραπευτική Κοινότητα «Ιθάκη», το παράρτημα της ΧΑΝΘ στο Ασβεστοχώρι, ο ορεινός ξενώνας στο Νυμφαίο (προσφορά της οικογένειας Μπουτάρη)
20 Το Θέατρο «Αυλαία», στο ίδιο κτίριο, λειτουργεί από το 1930. Με αφορμή την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, το 1997, ανακαινίζεται πλήρως. Μια πυρκαγιά όμως, τον Σεπτέμβριο του 2005, καταστρέφει ολοσχερώς τον χώρο.
21 Από το 1939 ως το 2001, στεγαζόταν στον δεύτερο όροφο της ΧΑΝΘ, η Δημοτική Βιβλιοθήκη, ένα σημαντικό έργο του διευθυντή της και ποιητή, Γιώργου Βαφόπουλου. Στα χρόνια της Κατοχής, οπότε το κτίριο επιτάσσουν οι Γερμανοί, τα βιβλία μεταφέρονται σε διαμερίσματα της πόλης. Κι επιστρέφουν στην παλιά τους θέση το 1947. Μέχρι την μεταστέγαση της Βιβλιοθήκης στο κτίριο της Εθνικής Αμύνης, για μισό περίπου αιώνα, όλοι σχεδόν οι μαθητές και οι φοιτητές της Θεσσαλονίκης, είχαν περάσει από τις βιβλιοθήκες και τα αναγνωστήρια της ΧΑΝΘ.
22 Μια από τις πιο θρυλικές θερινές κατασκηνώσεις της Χαλκιδικής είναι αυτή του Αγίου Νικολάου- είναι χιλιάδες τα αγόρια και τα κορίτσια που έχουν τις πιο δροσερές καλοκαιρινές αναμνήσεις από τον χαλκιδικιώτη Άγιο Νικόλαο, στα βάθη της εξωτικής Σιθωνίας. Η κατασκήνωση της ΧΑΝΘ πρωτολειτουργεί το 1972.
23 Σε συνεργασία με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, το 1982, στεγάζει σε μια καινούργια πολυκατοικία στην Χαριλάου, Λευκορώσους πρόσφυγες και παρακολουθεί τις συνθήκες ζωής τους, εδώ και 27 χρόνια.
24 Η ΧΑΝ ως θεσμός, αναπτύσσει προγράμματα σε περισσότερες από 130 χώρες, έχει πάνω από 30 εκατομμύρια μέλη κι απασχολεί 25 χιλιάδες εργαζόμενους και 700 χιλιάδες εθελοντές.
25 Ο καταστατικός χάρτης της ΧΑΝ, η θρυλική «Βάση των Παρισίων» υπογράφεται από 11 χώρες το 1855: «Η Χριστιανική Αδελφότητα των Νέων επιδιώκει να συνενώσει τους νέους ανθρώπους, που θεωρούν τον Ιησού Χριστό σαν Θεό και Σωτήρα τους, σύμφωνα μ’ αυτά που διδάσκονται από τις Γραφές. Επιθυμούν να ακολουθήσουν τη διδασκαλία Του στη ζωή τους και να ενώσουν τις προσπάθειές τους για την διαμόρφωση μιας Χριστιανοπρεπούς κοινωνίας». Αμήν.
