Πρωταγωνιστής της παράστασης η Καρδιά του Σκύλου του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, που επιστρέφει για 2η χρονιά και συνεχίζει τα απανωτά sold out και στη Θεσσαλονίκη, λακωνικός αλλά και περιεκτικός, ο Άρης Σερβετάλης μίλησε στο biscotto.gr για το θέατρο και το «απαγορευμένο» έργο του Μπουλγκάκοφ, τη σημασία της ευθύνης σε μια εποχή παράξενη, αλλά και τους φόβους του.
*Οι παραστάσεις ολοκληρώνουν τον κύκλο τους την Κυριακή 18 Μαίου 2025.
Συνέντευξη: Ασημίνα Τούνα
Ως γνωστόν, στο «Poor Things» του Γιώργου Λάνθιμου, μια νεκρή νεαρή γυναίκα (Εμα Στόουν) επανέρχεται στη ζωή από έναν εκκεντρικό επιστήμονα, έχοντας πια τον εγκέφαλο ενός μωρού και ξεκινώντας έτσι από την αρχή μια καινούργια ζωή. Σχεδόν έναν αιώνα πριν, το 1925, ο Ρώσος συγγραφέας Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ είχε μια παρόμοια (ανεστραμμένη) ιδέα: δύο γιατροί μεταμοσχεύουν την υπόφυση και τους όρχεις ενός νεκρού άνδρα σε έναν αδέσποτο σκύλο ονόματι Σάρικ, με τη φιλοδοξία να δημιουργήσουν ένα νέο μοντέλο ανθρώπου.
Μετά την πρώτη κοινή επιδαύρια κάθοδό τους με τα «Βατράχια», η Έφη Μπίρμπα και ο Άρης Σερβετάλης επέστρεψαν με το εμβληματικό έργο του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ την «Καρδιά του Σκύλου». Γραμμένη το 1925, αυτή η σπονδυλωτή νουβέλα – δεν δημοσιεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση μέχρι το 1987, εξαιτίας λογοκρισίας – αποτελεί μια καυστική σάτιρα της σοβιετικής κοινωνίας και μια βαθιά διερεύνηση της ανθρώπινης φύσης.
Η Έφη Μπίρμπα επιχειρεί μία νέα στοχαστική ανάγνωση και σκηνοθετεί με τον δικό της διηθητικό και ονειρικό τρόπο την άγρια, ταραχώδη και κωμικά υπερρεαλιστική αυτή σάτιρα για την ανθρώπινη φύση με πρωταγωνιστές τον Άρη Σερβετάλη και τον Αργύρη Πανταζάρα.
Το βασικό ζήτημα του έργου δεν είναι το ιατρικό πείραμα, αλλά η ατομική ελευθερία και υπόσταση που θίγονται εν μέσω ενός αυστηρού καθεστώτος. Φύση αναρχική και ανυπότακτη, ο σκύλος δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στην καινούργια του ζωή, η οποία εκτός των άλλων εντάσσεται σε ένα σύστημα που πνίγει την ατομικότητα μέσα σε μια υποχρεωτική ομοιομορφία. Η σωματική ταυτότητα της ερμηνείας του Σερβετάλη βρίσκει εδώ ιδανική εφαρμογή, καθώς ο ήρωας μεταμορφώνεται από ομιλούν τετράποδο σε γρυλλίζοντα άνθρωπο, προκαλώντας την απορία και την αγανάκτηση των επιστημόνων.
Ο Άρης Σερβετάλης, ένας από τους πιο ταλαντούχους και αγαπητούς ηθοποιούς της ελληνικής σκηνής, δεν διστάζει να πειραματίζεται. Έχει καταφέρει να κερδίσει τις εντυπώσεις όχι μόνο με τις ερμηνείες του, αλλά και με την πνευματική του ζωή, που είναι πλούσια και πολυδιάστατη. Ως άνθρωπος των τεχνών, έχει αναγνωρίσει τη σημασία της εσωτερικής αναζήτησης, κάτι που τον έχει οδηγήσει σε βαθύτερες αναλογίες για την τέχνη και τη ζωή.
Το κοινό ακολουθεί σταθερά τις δουλειές των Μπίρμπα – Σερβετάλη και συνεχίζει να γεμίζει όλες τις θέσεις του θεάτρου, αναγνωρίζοντας σίγουρα τα στοιχεία που τους διακρίνουν και τους έχουν αναδείξει, επιβραβεύοντας με ζεστό χειροκρότημα. Και αυτή η «υπογραφή» είναι από μόνη της σημαντικό επίτευγμα.
Ποια ήταν η πρώτη σου σκέψη όταν διάβασες το έργο; Τι είναι αυτό που σου κέντρισε το ενδιαφέρον και αποφασίσατε μαζί με την Έφη Μπίρμπα να το ανεβάσετε στη σκηνή;
Το έργο ξεκινάει με την υποκειμενική ματιά ενός αδέσποτου σκύλου. Τον τρόπο ζωής του, την καθημερινότητά του, τις επιθυμίες του. Πώς βλέπει τους ανθρώπους, τι θα ήθελε από αυτούς, πώς του συμπεριφέρονται. Και εξελίσσεται εντελώς απροσδόκητα και αρκετά ανατρεπτικά, ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα. Μια καυστική σάτιρα, μια νουβέλα επιστημονικής φαντασίας του 1925, η οποία περιγράφει τόσο αριστοτεχνικά την πραγματικότητα της σημερινής εποχής – που αναρωτιέται κανείς, πώς αυτό το έργο που γράφτηκε πριν 100 χρόνια είναι τόσο μα τόσο επίκαιρο. Ίσως, διότι τότε η θεματική του άγγιζε την επιστημονική φαντασία και σήμερα έχει γίνει μια πραγματικότητα.
Πες μας με λίγα λόγια, τι θα ήθελες να αποκομίσει κάποιος φεύγοντας από αυτή; Ποιοι λόγοι κατά τη γνώμη σου, καθιστούν το έργο αυτό τόσο “δυνατό”, αλλά και επίκαιρο;
Το έργο παρουσιάζει ένα επιστημονικό πείραμα, μια απόπειρα να δημιουργηθεί ένα νέο πλάσμα. Ο άνθρωπος επεμβαίνει παρεμβατικά και εκβιάζει τα πράγματα για να εξελίξει το ανθρώπινο είδος, όπως ο ίδιος πιστεύει πως είναι το ιδανικό. Έχει την πεποίθηση πως θα εξαλείψει το λάθος, το γήρας, τον θάνατο. Θα δημιουργήσει τον νέο άνθρωπο, θα γίνει ο ίδιος Θεός στην θέση του Θεού. Θα κατασκευάσει ένα πλάσμα που θα χειραγωγείται, θα κατευθύνεται, δεν θα αντιδρά και θα παράγει. Το ιδανικό, δηλαδή, πλάσμα για την κοινωνία που ονειρεύεται κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς. Αυτό το συναντάμε σε πολλές περιόδους μέσα στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά και στις μέρες μας. Η νοοτροπία δείχνει να είναι παρόμοια, ο τρόπος αλλάζει και τα μέσα.
Για τον Μπουλγκάκοφ φως δεν υπάρχει πουθενά. Ωστόσο, ο γιατρός συνειδητοποιεί κάποια στιγμή το λάθος του και αναλαμβάνει την ευθύνη του. Τι σημασία έχει για εσένα το να αναλαμβάνεις την ευθύνη;
Νομίζω πως φως υπάρχει στον Μπουλγκάκοφ, ακριβώς διότι αποδομεί τους πάντες μέσα στο έργο του και οδηγεί τον επιστήμονα στην συνειδητοποίηση της κατάστασής του. Η αναγνώριση της προσωπικής ευθύνης που έχουμε μέσα σε ένα σύνολο, η υποχρέωση που ωφείλουμε να έχουμε απέναντι στον άλλον, αλλά και στον εαυτό μας είναι ζωτικής σημασίας αξίες τόσο για την καλλιέργεια και εξέλιξη της προσωπικότητας, όσο και για το σύνολο της ανθρώπινης κοινωνίας.
Έχω την αίσθηση πως εάν είχε ο άνθρωπος ανεπτυγμένη την αίσθηση της ευθύνης που φέρει, όταν υπάρχει ζει και συνυπάρχει με τον άλλον, τότε η κοινωνία δεν θα είχε την τάση να διεκδικεί δικαιώματα. Τα πράγματα θα ήταν αυτονόητα και ο ένας θα σέβονταν τον άλλον και θα νοιαζόταν για την εξέλιξή του και την προκοπή του. Θα αισθανόταν υπεύθυνος, όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για τον άλλον, για το σύνολο της κοινωνίας. Η αίσθηση ευθύνης και ο αγώνας να την διατηρείς, να την καλλιεργείς και να την εφαρμόζεις πολλές φορές σε ξεβολεύει. Σε βγάζει από το Εγώ και σε οδηγεί στο Εσύ.
Υπάρχουν κάποιες προκλήσεις με τις οποίες να βρέθηκες αντιμέτωπος σε αυτή την παράσταση;
Όλο το έργο ήταν μια πρόκληση. Παράδειγμα, πώς κάνεις έναν σκύλο; Πώς αυτός μιλάει; Πώς βλέπει τον κόσμο γύρω του; Πώς είναι ένα νέο πλάσμα που δεν προσαρμόζεται σε κανόνες; Ποιοί είναι αυτοί οι κανόνες που αποδομεί; Πώς κινείται; Πώς συμπεριφέρεται; Χιλιάδες ερωτήσεις. Κάποιες προσπαθήσαμε να τις απαντήσουμε, κάποιες άλλες μας συνοδεύουν και θα μας συντροφεύουν και μετά την πραγμάτωση του έργου αναπάντητες, που ίσως βρεθεί μια απάντηση αρκετά μετά.
Πώς είναι να υποδύεσαι έναν σκύλο, τον Σάρικ, που μεταμορφώνεται στον Σαρίκοφ, ένα τέρας; Και τελικά, τι συμβολίζει η καρδιά του σκύλου;
Η καρδιά του σκύλου είναι κατασκευασμένη για να αφοσιώνεται στον άνθρωπο. Να τον συντροφεύει, να τον εμπιστεύεται, να τον ακολουθεί όποιος κι αν είναι αυτός, όπως και να του συμπεριφέρεται, να υπομένει, να ανέχεται, να αγαπά, να πιστεύει και να εμπιστεύεται, να απορροφά, να χαίρεται για αυτόν όποιος κι αν είναι, να τον φυλάει και να τον φιλά, να βρίσκεται στο πλάι του απέναντί του, να τον κοιτά, να τον αφουγκράζεται, να τον ψάχνει, να τον ζητά, να τον ακούει και να τον μυρίζει, να τον υπακούει και να τον ξεκουράζει.
Η καρδιά του σκύλου είναι μια καρδιά που χτυπά για τον άνθρωπο, μια καρδιά που χωρίς λόγια αποδεικνύει με πράξεις την αγάπη της για αυτόν. Το να υποδύομαι τον Σάρικ έχει μια αγαπητική διάθεση, που στην μεταμόρφωση σε Σάρικοφ αποκτά μια κτηνώδη εγωιστική χροιά.
Πόσο εύκολα ή δύσκολα μπορείς να απεμπλακείς από τη ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων που υποδύεσαι και τι είναι αυτό που σε “επαναφέρει” στη δική σου πραγματικότητα;
Δεν ταυτίζομαι με τον χαρακτήρα που υποδύομαι συναισθηματικά ή ψυχολογικά. Η προσπάθεια και ο αγώνας είναι να βγω από τον εαυτό μου. Να εκτεθώ να συντριβώ. Να μην υπάρχω, να μην υπάρχει Εγώ. Δύσκολα πράγματα, που όταν σε στιγμές συμβούν, αισθάνεσαι πραγματική ελευθερία.
Στην Καρδιά του Σκύλου, η επιστήμη δείχνει να εξυπηρετεί τον εαυτό της. Αυτό είναι κάτι που απασχολεί τις σκέψεις σου;
Η ιδιοτέλεια είναι κάτι που μας χαρακτηρίζει. Η ανιδιοτέλεια είναι μεγάλη αρετή. Η θυσιαστική ματιά, η θυσιαστική διάθεση στις σχέσεις, στην έρευνα, στην μελέτη ή στην εργασία, απαιτούν πνευματικό υπόβαθρο, πνευματική καλλιέργεια και ωριμότητα. Η επιστήμη, η πολιτική, η τέχνη, η τεχνολογία και οι εκπρόσωποί τους θα πρέπει να υπηρετούν θυσιαστικά τον άνθρωπο και όχι τον εαυτό τους.
Όλα τα έργα που διαλέγετε με την Έφη Μπίρμπα έχουν έναν κοινό άξονα, είναι ανθρωποκεντρικά. Εσύ πώς αισθάνεσαι μέσα σε όλη αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα;
Αισθάνομαι πως ο αγώνας είναι προσωπικός. Πάντοτε ήταν και πάντοτε θα είναι. Η ανακαίνιση γίνεται πρώτα εντός λένε κάποιοι φωτισμένοι άνθρωποι, μετά εκτός. Να φωτιστεί ο ζόφος που υπάρχει μέσα. Το σκοτάδι ουσιαστικά δεν υπάρχει, είναι η απουσία του φωτός. Μόνο το φως υπάρχει. Ό,τι όμως αυτό δεν φωτίζει, επικρατεί το σκότος, ο σκοτωμός.
Πώς κρίνεις τα αντανακλαστικά μας ως πολίτες, αλλά και τη στάση όσων εμπλέκονται με την τέχνη και τον πολιτισμό απέναντι στα ζητήματα της επικαιρότητας;
Ό,τι μπορούμε κάνουμε. Η αμεσότητα στα πράγματα έχει γίνει πιο σπάνια και πιο δύσκολη. Η εμμεσότητα και η διπλωματία έχει την τιμητική της σήμερα.
Ποια είναι εκείνα τα κοινά γνωρίσματα ανάμεσα σε εσένα και το χαρακτήρα που ενσαρκώνεις;
Έχω μια ιδιαίτερη αδυναμία στα σκυλιά και γενικότερα στα ζώα. Έχω συμμετάσχει στην ταινία «Το όνειρο του Σκύλου», στο «Ιβάν και τα σκυλιά», στην «Μήδεια» του Παπαϊωάννου κάνοντας τον σκύλο, τώρα στην καρδιά του σκύλου κάνοντας τον Σάρικ. Έχω δύο σκύλους. Από 18 χρονών έχω σκύλους, επομένως το γάβγισμα και η σκυλίσια οπτική είναι μια περιοχή που βρίσκεται αρκετά κοντά.
Ποιες ήταν οι πρώτες σου καλλιτεχνικές επιρροές;
Χορός DV8, videodance υλικό που βλέπαμε την δεκαετία του 90, Pinabausch και Μπάστερ Κίτον.
Υπάρχει κάποια στιγμή ή μία συνεργασία στην διαδρομή σου έως τώρα που να ξεχωρίζεις;
Όλες είναι ιδιαίτερες και ξεχωριστές, επίπονες και εποικοδομητικές.
Υπάρχει κάτι που σε “φοβίζει” σήμερα στην ελληνική κοινωνία; Μία κρίση (κοινωνική, οικονομική κ.τ.λ.) μπορεί να λειτουργήσει, τελικά, ως “ευκαιρία” για έναν καλλιτέχνη και να μετατραπεί σε μία δημιουργική περίοδο;
Η έννοια της μεταποίησης είναι απαραίτητη στην τέχνη, αλλά και στην τέχνη της ζωής γενικότερα. Πώς μια δύσκολη συνθήκη δίνει την αφορμή να σε οδηγήσει κάπου ξεχωριστά και να σου αποκαλύψει την αλήθεια, είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Όλα είναι προς όφελος, αρκεί να μην σε καταπιεί η απογοήτευση. Η υψικάμινος σε μεγάλη θερμοκρασία δίνει μορφή στο σίδερο.
Πώς είναι να ζεις – όντας ηθοποιός και εν γένει δημιουργός – στην Ελλάδα του σήμερα; Από τη δική σου εμπειρία, τι θα προέτρεπες ένα νέο παιδί;
Ηθοποιός σημαίνει κάθε 3 μήνες – άντε 6 μήνες – να αναζητάς εργασία. Να μελετάς, να ασκείσαι, να εργάζεσαι παράλληλα για να συμπληρώνεις το εισόδημά σου. Το πτυχίο σου να μην αναγνωρίζεται. Να καταπιάνεσαι με μεγάλους συγγραφείς και αξιόλογους ενίοτε δημιουργούς, να παλεύεις να βγεις από τον εαυτό σου, αλλά να βλέπεις πως στην πράξη κάνεις το αντίθετο, οχυρώνεσαι. Παλεύεις με τον ναρκισσισμό σου και το Εγώ σου. Κάποιες στιγμές αισθάνεσαι την διαστολή του χρόνου, άλλες ερημώνεις μέσα σε μια αδιαχείριστη αναμονή. Άλλες φορές τρέχεις και δεν φτάνεις και αναρωτιέσαι γιατί και πώς. Μετά δεν κάνεις τίποτα και λες, μα γιατί εγώ; Μετά το χειροκρότημα έρχεται η υπόκλιση, μετά περπάτημα, λίγο φαγητό. Κουβέντες για την τέχνη, για την ζωή, ερωτήματα, προβληματισμοί, όλα ένα κουβάρι, ένας κόμπος που σφίγγει, αλλά και σε ζεσταίνει. Στο τέλος αναρωτιέσαι τι έχει αξία, πώς την διαχειρίζεσαι και πώς στέκεσαι απέναντί της. Έχεις ευθύνη, αισθάνεσαι. Αισθάνομαι.
Ποια είναι τα μελλοντικά σου σχέδια;
«Να συνεχίζω να αποτυγχάνω καλύτερα», όπως έλεγε και ένας ταλαντούχος συγγραφέας, ο Σάμιουελ Μπέκετ.
info:
Μετά από μεγάλη ζήτηση η “Καρδιά του Σκύλου” της Έφης Μπίρμπα και του Άρη Σερβετάλη θα συνεχίσει να χτυπάει δυνατά μέχρι την Κυριακή 18 Μαΐου στο Αριστοτέλειον Θέατρο και θα μεταδίδει τον παλμό της σε όλη τη Θεσσαλονίκη.
Στην «Καρδιά του Σκύλου» η Έφη Μπίρμπα πραγματοποιεί μία νέα πυρηνική εικονοκλαστική ανάγνωση του εμβληματικού έργου του Ρώσου συγγραφέα Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ και μας προσκαλεί να κοιτάξουμε γύρω μας με άλλα “μάτια”, να σκεφτούμε κριτικά και να αναρωτηθούμε για τον κόσμο που θέλουμε να ζούμε.
Σε αυτήν τη σκοτεινή περιπέτεια που ξεδιπλώνεται στα λημέρια της επιστημονικής φαντασίας, της σάτιρας και της κοινωνικής κριτικής πρωταγωνιστούν ο Άρης Σερβετάλης και ο Αργύρης Πανταζάρας.
Μαζί τους η Ηλέκτρα Νικολούζου, ο Μιχάλης Θεοφάνους, η Χαρά-Μάτα Γιαννάτου, η Αλεξάνδρα Καζάζου και ο Σπύρος Δέτσικας.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
ΘΕΑΤΡΟ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΝ – Εθνικής Αμύνης 2, Θεσσαλονίκη 546 21
Τηλέφωνο: 231 026 2051
Μέρες και ώρες παραστάσεων:
Πέμπτη 8/5 21:00
Παρασκευή 9/5 & 16/5 21:00
Σάββατο 10/5 & 17/5 18:00 και 21:00
Κυριακή 11/5 & 18/5 20:00
Εισιτήρια:
Α Ζώνη: 25€
Β Ζώνη 20€
Β Ζώνη 18€ φοιτητικό, ΑΜΕΑ, ανέργων, άνω 65 ετών
Προπώληση: more.com
