Μακριά από τα λουλούδια, μακριά από τα μαγαζιά που διοργανώνουν βραδιές για γυναίκες, μακριά από τους απονευρωμένους εθιμοτυπικούς λόγους των πολιτικών αξιωματούχων, μακριά από τη ροζ εμπορευματοποίηση, την υποκρισία και την καπήλευση, η 8η Μάρτη ήταν και παραμένει μια ημέρα διεκδίκησης των γυναικών, ένα ημερολογιακό σημείο που συγχωνεύεται η ιστορική μνήμη των αγώνων με τη σημερινή επιτακτικότητα για την εξάλειψη των διακρίσεων, της ανισότητας, των στερεοτύπων, της καταπίεσης και της βίας.
Γράφει η Ασημίνα Τούνα
8 Μαρτίου και 8 γυναίκες που μας εμπνέουν για σήμερα και κάθε μέρα, μιλούν για την σημασία της ημέρας και την πραγματικότητα που βιώνουν, για τις γυναίκες που θαυμάζουν, τους αποκλεισμούς και τις ανισότητες στην εργασία, για τον συστημικό σεξισμό, τη βία κατά των γυναικών και το πώς θα χτιστεί ένας κόσμος ισότητας και δικαιοσύνης.
Γυναίκες με άποψη, που – ειλικρινά – αξίζει να γνωρίσετε, επειδή είναι στ’ αλήθεια εκεί και δεν διστάζουν να τοποθετηθούν ανοιχτά υπέρ του φεμινισμού, υπέρ της προόδου και των ριζικών αλλαγών που πρέπει να επέλθουν στην Ελλάδα, τόσο σε ότι, αφορά την κουλτούρα μας, αλλά και το θεσμικό πλαίσιο, τη νομοθεσία και τις πολιτικές που εφαρμόζονται.
Οι βάσεις για την Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας τέθηκαν από το εργατικό κίνημα το 1908, όταν 15.000 γυναίκες διαδήλωσαν στη Νέα Υόρκη διεκδικώντας μικρότερο ωράριο εργασίας, καλύτερες αμοιβές αλλά και δικαίωμα ψήφου. Ένα χρόνο αργότερα, το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής κήρυξε την πρώτη Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας. Η ιδέα, όμως, ώστε αυτή η μέρα να γίνει κάτι περισσότερο, ένα διεθνές γεγονός, προήλθε από την Κλάρα Ζέτκιν, κομμουνίστρια, ακτιβίστρια και υπέρμαχο των δικαιωμάτων των γυναικών.
Η 8η Μαρτίου δεν είναι μια «χαρούμενη γιορτή της γυναίκας!», ούτε ένας φόρος τιμής στη γυναικεία ομορφιά που επιβραβεύεται με ένα μπουκέτο κόκκινα τριαντάφυλλα. Πρόκειται για μια ημέρα δράσης, ευαισθητοποίησης και κινητοποίησης αφιερωμένη στον αγώνα για τα δικαιώματα της γυναίκας. Μία ημέρα καταγγελίας των ανισοτήτων και των αδικιών που υφίστανται οι γυναίκες και οι οποίες διαιωνίζονται, λόγω των έμφυλων στερεοτύπων και επιταγών.
Η φετινή 8η Μάρτη βρίσκει εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο αντιμέτωπες με τις πολλαπλές επιπτώσεις της συστημικής παραβίασης των δικαιωμάτων τους, της υγειονομικής κρίσης, της μακροχρόνιας οικονομικής κρίσης και των πολεμικών συρράξεων. Τα γυναικεία δικαιώματα συχνά βρίσκονται στο στόχαστρο, οι βία κατά των γυναικών και ο αριθμός των γυναικοκτονιών εκτοξεύονται και κρίσιμες κατακτήσεις του φεμινιστικού κινήματος τίθενται σε διακινδύνευση.
Η Ελλάδα, είναι πρωταθλήτρια χώρα ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. σε ό,τι αφορά την γυναικεία κακοποίηση και τις γυναικοκτονίες. Σχεδόν 10.000 καταγεγραμμένες κακοποιήσεις (σύμφωνα με τα επίσημα αρχεία της ΕΛ.ΑΣ.) περίπου το χρόνο και μόνο το 2024, 16 καταγεγραμμένες γυναικοκτονίες. Η χώρα μας, δυστυχώς, θα εξακολουθήσει να κρατά τα σκήπτρα σε αυτό το διαρκές έγκλημα που συντελείται και δεν φαίνεται κανείς από αυτούς που ασκούν, εν προκειμένω, εξουσία να είναι πρόθυμος να το λύσει, δεν ενδιαφέρεται να εκπαιδεύσει, ούτε να ευαισθητοποιήσει.
Αν ανοίξουμε λίγο την εικόνα, ξεφεύγοντας από τη «σωστή διαπαιδαγώγηση» και το «ρόλο του σχολείου » και δούμε την συνολική εικόνα της κοινωνίας μέσα στην οποία ζούμε, θα συμφωνήσουμε σε μια παρατήρηση: Η κοινωνία μας είναι μια ζούγκλα που προωθεί τον λυσσαλέο ανταγωνισμό, το υπερτροφικό «εγώ» έναντι του «εμείς», το «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Μια κοινωνία ανθρωποφαγίας που θα τσακίσει τον αδύναμο. Εδώ τις γυναίκες.
Τα περιστατικά σεξισμού στον δημόσιο διάλογο τείνουν να γίνουν κανονικότητα. Με επίκαιρο παράδειγμα, το πρόσφατο σχόλιο του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Δημήτρη Κυριαζίδη προς τη Ζωή Κωνσταντοπούλου – «κάνε κανένα παιδί» – ένα ακόμη τρανταχτό παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας. Για κάθε Κυριαζίδη, όμως, εκεί έξω σας έχουμε νέα: Οι γυναίκες δεν γεννήθηκαν για να κάνουν παιδιά. Η αξία τους δεν καθορίζεται από τη μητρότητα, αλλά από τις ικανότητές τους, τις γνώσεις τους, τη συνεισφορά τους στην κοινωνία. Κι αν είναι στα όνειρά τους, θα κάνουν κι από αυτά.
Ταυτόχρονα, η παρελθοντολαγνεία φοριέται ολοένα και περισσότερο, όλο και πιο άκριτα και επικίνδυνα. Δηλώσεις από ανθυποcelebrities που αμφισβητούν και αντιτίθενται στο δικαίωμα της άμβλωσης, αναπαράγονται αφειδώς και φέρνουν και πάλι στη μόδα το σκοτάδι – το οποίο δεν μοιάζει στ’ αλήθεια να είναι καθόλου μακριά, χρονικά.
Η κατάσταση δεν θα αλλάξει από τη μία στιγμή στην άλλη, χρειάζεται μεγάλος αγώνας. Γι’ αυτό και με αφορμή την 8η Μάρτη, είναι καθήκον όλων μας να μην ρομαντικοποιούμε την κατάσταση που βιώνουν οι γυναίκες, αλλά να διεκδικούμε. Να αναδεικνύουμε και να «φωτίζουμε» κάθε περιστατικό βίας, να μη σιωπούμε και να στηρίζουμε όσες έχουν το θάρρος να καταγγείλουν ό,τι τους συνέβη. Να απαντήσουμε, να ανατρέψουμε την έμφυλη βία, να προστατεύσουμε τις ζωές και τα σώματά μας.
Παράλληλα, όμως, να δίνουμε μάχες ενάντια στο σύστημα που τρέφεται από τις ανισότητες, να το αμφισβητούμε και να προτάσσουμε μια άλλη κοινωνία που δεν θα χωρίζει τους ανθρώπους σε τάξεις, φύλα και φυλές. Μία κοινωνία όπου δεν θα δικαιολογείται η χρήση της βίας ως μέσο ελέγχου και χειραγώγησης. Μία κοινωνία όπου το όχι σημαίνει όχι!
Η θέση της γυναίκας είναι στον αγώνα, γιατί «όταν σταματάμε, σταματάει ο κόσμος». Μέχρι να πάρουμε πίσω τις μέρες και τις νύχτες μας, τους δρόμους και τα σπίτια μας, μέχρι να περπατάμε ελεύθερες και να ζούμε σε έναν κόσμο δίκαιο. Σε έναν κόσμο ειρηνικό.
Πόσο κοντά μας είναι η ενδοοικογενειακή βία; Απολαμβάνουν όλες οι γυναίκες την ίδια ελευθερία και τις ίδιες ευκαιρίες; Προστατεύονται τα δικαιώματά μας; Απολαμβάνουμε το ίδιο; Διεκδικούμε; Ερωτευόμαστε; Εξασφαλίζουμε αξιοπρεπή διαβίωση; Ακούγονται το ίδιο δυνατά οι ιστορίες όλων μας; Πώς κουβαλάμε στα σώματα, στις λέξεις και τις ψυχές μας τα τραύματα του πατριαρχικού καπιταλιστικού συστήματος, του male gaze και του σεξισμού;
Στα παραπάνω ερωτήματα απαντούν γυναίκες ως μέρος μιας αλυσίδας αλληλεγγύης, η οποία οραματιζόμαστε ότι θα φέρει ημέρες ελευθερίας και ισότητας για όλες.
Δήμητρα Κογκίδου
Ομότιμη καθηγήτρια στο ΑΠΘ, Συντονίστρια του Δικτύου των Επιτροπών Ισότητας των Φύλων και Καταπολέμησης των Διακρίσεων (ΕΙΦΚΔ) των ΑΕΙ.
Η 8η Μάρτη – Διεθνής Ημέρα για τα Δικαιώματα των Γυναικών – είναι ημέρα απόδοσης τιμής και μνήμης σε όλες τις γυναίκες και τους αγώνες τους στο παρελθόν, είναι ημέρα προβληματισμού, αποτίμησης και αναστοχασμού σχετικά με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, αλλά και δέσμευσης για συλλογική δράση για τη διεκδίκηση και διασφάλιση των δικαιωμάτων ΟΛΩΝ των γυναικών.
Μπορεί να μην αφορά τη δράση για την ισότητα των φύλων αλλά νοιώθω την ανάγκη να αποδώσω φόρο τιμής σε δύο γυναίκες σύμβολα δύο διαφορετικών αγώνων, στη Μάγδα Φύσσα και στη Μαρία Καρυστιανού. Η συνεισφορά τους ήταν καταλυτική στην «επιτάχυνση της δράσης» και μας έδωσαν ελπίδα ότι κάτι μπορεί να αλλάξει.
Παρά τα βήματα προόδου που έχουν γίνει προς την έμφυλη ισότητα διεθνώς, εξακολουθούν να παραμένουν σημαντικές έμφυλες ανισότητες τις οποίες πρέπει να υπερβούμε. Επιπλέον, η προσπάθεια αυτή απαιτεί και διαρκή επαγρύπνηση καθώς η άνοδος της ακροδεξιάς σε πολλές χώρες στην Ευρώπη και η επιστροφή συντηρητικών πολιτικών, όπως αυτές που βλέπουμε πρόσφατα με την Προεδρία του Τραμπ στις ΗΠΑ, δημιουργούν νέες προκλήσεις. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι κατακτήσεις στον τομέα της ισότητας των φύλων μπορεί να είναι αναστρέψιμες και εύθραυστες, καθώς υπάρχουν νεοφιλελεύθερες, ακροδεξιές και συντηρητικές επιθέσεις.
Ειδικά στην Ελλάδα, έχουμε ακόμη μεγαλύτερη πορεία να διανύσουμε για την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, όπως δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα. Η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι στις τελευταίες θέσεις στην κατάταξη σε επίπεδο ΕΕ με βάση το Δείκτη Ισότητας των Φύλων EIGE INDEX 2023 με 58 μονάδες στα 100 και απέχει 12 μονάδες από τον μέσο όρο σε επίπεδο ΕΕ – αν και φέτος από την τελευταία θέση (27η) που ήταν ανέβηκε στην 24η.
Μπορεί να έχουν γίνει στην Ελλάδα πολλά βήματα σε νομικό – θεσμικό επίπεδο για την προώθηση της ισότητας των φύλων και να συγκαταλέγεται στις χώρες που είναι αρκετά ψηλά στη νομική ισότητα, ωστόσο αυτή η τυπική διάσταση από μόνη της δεν είναι επαρκής συνθήκη για την προαγωγή της ισότητας των φύλων στην πράξη. Στην καθημερινότητα, οι γυναίκες υφίστανται ακόμη διακρίσεις και ζουν με άνισους όρους και εδώ ας μη ξεχνάμε ότι αυτό δεν ισχύει στον ίδιο βαθμό για όλες τις γυναίκες, καθώς πέρα από την έμφυλη ταυτότητα και άλλες διαστάσεις αποτελούν, επίσης, βάση για ανισότητες και πολλαπλές διακρίσεις.
Στην οπισθοδρόμηση απαντάμε με δράση, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο και δέσμευση να συμβάλλουμε ουσιαστικά στη διαμόρφωση πολιτικών που προωθούν την ισότητα των φύλων με όραμα μια κοινωνία ισότητας, αλληλεγγύης, δικαιοσύνης, μια κοινωνία συμπεριληπτική, χωρίς εξουσιαστικές έμφυλες σχέσεις, έμφυλη βία και διακρίσεις.
Χρειάζεται, όμως, να επιταχύνουμε τις προσπάθειές μας για την κατάκτηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, να προωθήσουμε ενεργά τις πολιτικές ισότητας των φύλων για την εξάλειψη των διακρίσεων. Αυτό είναι και το κεντρικό θέμα της Διεθνούς Ημέρας για τα Δικαιώματα των Γυναικών για το 2025: #Accelerate Action#, (Επιτάχυνση της Δράσης). Αυτό το μήνυμα καλεί σε δράση για την εξασφάλιση ίσων δικαιωμάτων, επιρροής, ευκαιριών, υπογραμμίζει τον επείγοντα χαρακτήρα και τη σημασία της επιτάχυνσης των προσπαθειών για προώθηση της ουσιαστικής ισότητας των φύλων, την ενδυνάμωση του ρόλου των γυναικών και την επιτάχυνση της προόδου για τη δημιουργία ενός κόσμου χωρίς αποκλεισμούς. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών: «Στην καρδιά αυτού του οράματος βρίσκεται η ενδυνάμωση της νέας γενιάς — ιδιαίτερα των νέων γυναικών και των εφήβων κοριτσιών — ως καταλύτες αλλαγής. Για ΟΛΕΣ τις γυναίκες και τα κορίτσια: Δικαιώματα. Ισότητα. Ενδυνάμωση.»
Υπάρχουν πολλοί τομείς όπου χρειάζεται «Επιτάχυνση της δράσης» για να καλυφθεί το έμφυλο χάσμα, όπως η γεφύρωση του μισθολογικού χάσματος και η διασφάλιση ίσων ευκαιριών για τις γυναίκες στον εργασιακό χώρο, η αύξηση της εκπροσώπησης των γυναικών σε θέσεις ηγεσίας και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, η διασφάλιση της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη, στην εκπαίδευση και στους οικονομικούς πόρους, η καταπολέμηση της έμφυλης βίας, η υπέρβαση των διακρίσεων που διαιωνίζουν την έμφυλη ανισότητα και η διασφάλιση της προόδου προς όφελος όλων των γυναικών, ιδιαίτερα όσων βρίσκονται σε μειονεκτικότερη θέση.
Συνοψίζοντας, η Διεθνής Ημέρα για τα Δικαιώματα των Γυναικών 2025 εστιάζει στην επιτάχυνση της δράσης στον τομέα της έμφυλης ισότητας, στην ενδυνάμωση της νέας γενιάς — ιδιαίτερα των νέων γυναικών και των έφηβων κοριτσιών — για να δράσουν ως καταλύτες αλλαγής. Ας δεσμευτούμε στο κάλεσμα αυτό, ατομικά και συλλογικά, για να οικοδομήσουμε μια κοινωνία με ισότητα, συμπερίληψη, αλληλεγγύη, ισονομία, μια κοινωνία χωρίς εξουσιαστικές έμφυλες σχέσεις, χωρίς έμφυλη βία και διακρίσεις. Τέλος, πρέπει να επισημάνουμε την ευθύνη των φορέων της Πολιτείας να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους, επιταχύνοντας τη δράση τους.
Ντίνα Δασκαλοπούλου
Δημοσιογράφος
«Πήγαινε κάνε κανένα παιδί» – θα μπορούσε να το έχει ακούσει η καθεμιά μας οδηγώντας ή πάνω σε οποιοδήποτε καυγά, ωστόσο η… αντρίκια εντολή ακούστηκε μέσα στην Βουλή από βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας προς αρχηγό κόμματος.
Θα είχε πλάκα να διαβάζαμε συγκριτικά το βιογραφικό του Δημήτρη Κυριαζίδη με εκείνο της Ζωής Κωνσταντοπούλου, ωστόσο ο απόστρατος αστυνομικός εθνοπατέρας, αλλά – φευ – πατέρας τεσσάρων γιων δεν την εγκάλεσε ούτε για τις επιστημονικές περγαμηνές της, ούτε για την ξεχωριστή πορεία της στην μαχόμενη δικηγορία ή το ιδιαίτερο στίγμα της στην πολιτική ζωή. Κατά τον Κυριαζίδη (ο οποίος επίσης «δεν ήξερε» αν πρέπει να προσφωνήσει τον κ. Κασσελάκη με αρσενική ή θηλυκή αόριστη αντωνυμία), η αρχηγός της Πλεύσης Ελευθερίας δεν έχει επιτελέσει το βασικό καθήκον της προς το φύλο, την πατρίδα και τη «φύση της»: δεν έχει κάνει παιδιά.
Και παρά τον – ενθαρρυντικό είναι αλήθεια – σάλο που προκλήθηκε στο κοινοβούλιο, είμαι σίγουρη πως καμπόσοι… πάρα πολύ άντρες στον έξω κόσμο, μάλλον, εξακολουθούν να ταυτίζονται με την «λεβέντικη οργή» του, ακόμα κι αν θόλωσε από την καθόλου «παντελονάτη» μισή συγγνώμη που σύρθηκε να ζητήσει και παρά τη διαγραφή του από την κοινοβουλευτική ομάδα της Ν.Δ..
Διότι, αν δεν έχεις κάνει παιδιά, πού πας μαντάμ; Κι αν έχεις κάνει, πόσο καλή μανούλα είσαι; Κι αν φτιάχνεις καθημερινώς τοστ αβοκάντο, ενώ τρέχεις ξελιγωμένη από μαθήματα μπαλέτου σε αγώνες μπάσκετ, γιατί άργησες στο μιτινγκ; Κι αν το πρόλαβες κι αυτό, γιατί έχει πνιγεί στην σκόνη το σαλόνι; Κι αν λάμπει και το σπιτικό σου, έχεις αφήσει τον εαυτό σου χρυσή μου, έχει φτάσει η ρίζα στο αυτί. Κι αν η ανταύγεια είναι άψογη, όπως και τα παιδιά, το σπίτι κι η δουλειά σου, γιατί δεν κάνει σεξ μαζί σου ο Γιωργάκης – δεν τον ανάβεις προφανώς εσύ, γιατί «γέρασες». Εν ολίγοις, πάντα φταις και καλό θα ήταν να το πάρεις απόφαση.
Αν υπάρχει ένα ειλικρινές μήνυμα που η αυτή η χώρα εκπέμπει σε όλες μας είναι το εξής ένα, παρόλα τα φανφαρόνικα που και φέτος θα ακουστούν για τη «μέρα που γιορτάζει το άλλο μισό του ουρανού»:
Σκάσε και κολύμπα. Κάνε μακροβούτι από το νηπιαγωγείο μέχρι τον τάφο και βγάλτα πέρα μόνη σου σε ένα κράτος που, ενώ σου ζητά να επιτελείς ταυτόχρονα πολλούς και διαφορετικούς ρόλους, δεν σε στηρίζει θεσμικά και έμπρακτα σε κανέναν. Κι αν βρεθείς στην ανάγκη του, θα σου πετάξει κι ένα «το περιπολικό δεν είναι ταξί» – κι αυτά θα είναι κυριολεκτικά τα τελευταία λόγια που θα ακούσεις στη ζωή σου.
Σε αυτό το σημείο (για να είναι το κείμενο «ισορροπημένο» κι «αντικειμενικό» και – προς Θεού – να μην βγάζει καθόλου ψυχή, γιατί δεν είμαστε δα και τίποτα γυναικούλες που παρασύρονται από το συναίσθημά τους) θα έπρεπε να βάλω ολίγη σάλτσα από τις «θεσμικές κατακτήσεις» και τα «αργά, αλλά σταθερά βήματα προόδου» προς την εμπέδωση της ισότητας. Κι ίσως μερικά παραδείγματα εξαιρετικά πετυχημένων γυναικών, οι οποίες σε πείσμα της αντίξοης πραγματικότητας τα κατάφεραν και έτσι όλες εμείς οι υπόλοιπες μάλλον δεν είμαστε αρκετές, μάλλον κάτι δεν κάνουμε αρκετά και να κοιτάξουμε να γίνουμε σαν κι αυτές τις σούπερ πετυχημένες που «μας εμπνέουν». Ανυπερθέτως δε μια αναφορά στην «ηρωίδα της διπλανής πόρτας», που με έναν μισθό που φτάνει μέχρι τις 19 του μήνα ζει μια ολόκληρη οικογένεια για 30 μέρες. Δεν θα το κάνω, γιατί δεν μας αξίζει να το κάνω.
Δεν μας αξίζουν πια μονάχα παυσίπονα, ενώ είμαστε όλες πολυτραυματισμένες. Οι γυναίκες ήμασταν εκείνες που τσακιστήκαμε περισσότερο από τα μνημόνια. Οι γυναίκες, συνήθως, σηκώνουμε το βάρος ενός κοινωνικού κράτους που καταρρέει. Οι γυναίκες σχεδόν πάντα πληρώνουμε την ισοπέδωση του δημόσιου σχολείου ή του δημόσιου συστήματος υγείας. Και γυναίκες ήταν όλες εκείνες που βρέθηκαν πυροβολημένες, στραγγαλισμένες, χτυπημένες έως θανάτου απλώς γιατί… ήταν γυναίκες – κι εμείς καλούμαστε απλώς να θρηνούμε, ενώ η Κυβέρνηση αρνείται πεισματικά να αναγνωρίσει νομικά πως υπάρχει γυναικοκτονία. Έτσι, λοιπόν, ας είναι «συναισθηματικό» αυτό το κείμενο κι ας ονοματίσουμε το συναίσθημα.
Όχι απλώς δικαιούμαστε να είμαστε θυμωμένες, αλλά είναι και υγιέστατο να μην καταπίνουμε πια τον θυμό μας. Είναι ακριβώς αυτός που υπερασπίζεται ό,τι βάλλεται βάναυσα σε αυτή τη χώρα που κομπορρημονεί πως κάποτε έγινε το λίκνο της Δημοκρατίας: ισότητα, Δικαιοσύνη, κράτος δικαίου, την ζωή την ίδια.
Είναι ο θυμός μας που άλλοτε παίρνει τη μορφή των γυναικών στις Σκουριές κι άλλοτε το πρόσωπο της μητέρας του άγρια δολοφονημένου ακτιβιστή και καλλιτέχνη Ζακ Κωστόπουλου ή της Μάγδας Φύσσα, που μετά την δολοφονία του Παύλου μπήκε μπροστάρισα στον αντιφασιστικό αγώνα. Σήμερα, ο θυμός μας «μιλά» μέσα από την Μαρία Καρυστιανού, που μαζί με όλους τους γονείς αγωνίζεται για να αποδοθεί Δικαιοσύνη στο έγκλημα των Τεμπών: «η οργή μας αρχίζει να παίρνει το μέγεθος που αρμόζει στην κατάσταση. Ο πόνος φούντωσε και έγινε ορμή».
Αυτές οι σπουδαίες γυναίκες, που βρέθηκαν αντιμέτωπες με την μεγαλύτερη απώλεια, μας δείχνουν έναν δρόμο υπαρξιακό, αλλά και βαθύτατα πολιτικό: Πως η οδύνη γίνεται δύναμη και ο θρήνος αγώνας για μια ζωή στο μπόι του Ανθρώπου, στο μπόι της καθεμιάς και του καθενός μας.
«Δεν φτιαχτήκαμε για να είμαστε ασήμαντα πλασματάκια με απαλά μαλλάκια, ανήμπορες για χοροπηδητά, ανίκανες για κυνήγια, για γέννες, για δημιουργία», μας θυμίζει η ψυχαναλύτρια και ακριβίστρια Κλαρίσα Πίνκολα Εστές (Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους, εκδ. Κέλευθος, 2021). Με την ορμή μας – δηλαδή με την ελεύθερη, διεκδικητική κι αδάμαστη γυναίκα εντός μας – μάς ξανασυστήνει η συναρπαστική cantadora και σπουδαία επιστημόνισσα, που μας συνδέει με τα δισεκατομμύρια των γυναικών που ήρθαν στη γη πριν από εμάς, αλλά και με όλες εκείνες που εμείς θα γεννήσουμε.
«Επιστρέφουμε, τώρα, γυναίκες άγριες, που αλυχτάμε, γελάμε, τραγουδάμε τη Μία που μας αγαπάει τόσο. Έτσι είναι. Χωρίς εμάς η Άγρια Γυναίκα πεθαίνει. Χωρίς την Άγρια Γυναίκα πεθαίνουμε εμείς. Για την αληθινή ζωή, para Vida, πρέπει κι οι δύο να ζήσουμε».
Καλούς αγώνες λύκαινες!
Φωτεινή Σιάνου
Ακτιβίστρια για την Ειρήνη, τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την Ισότητα των Φύλων τα τελευταία 40 χρόνια, συντονίστρια της «Πρωτοβουλίας κατά των Γυναικοκτονιών», τ. Πρόεδρος της Επιτροπής Γυναικών της Συνομοσπονδίας των Ευρωπαϊκών Συνδικάτων και Πρόεδρος του Κέντρου Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη (ΚΕΔΕ)
Να έχουμε ετοιμότητα, δύναμη και ενότητα. Αυτό είναι το μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Τα δικαιώματα των γυναικών θέλουν πάντα επαγρύπνηση και ισχυρό φεμινιστικό κίνημα. Έχουμε καταφέρει ρωγμές στην πατριαρχία, να τις διατηρήσουμε και να τις διευρύνουμε. Και αυτό θα είναι καλό για γυναίκες και άντρες. Θα είναι προς όφελος της ανθρωπότητας.
Θαυμάζω τις γυναίκες που βρίσκουν την δύναμη και το κουράγιο να μαζέψουν το είναι τους και τα παιδιά τους. Να φύγουν, να δώσουν μάχη με χίλιες μύριες αντιξοότητες και να βαδίσουν, τελικά, προς το Φως και την απελευθέρωσή τους.
Είναι ανάγκη να είμαστε ενεργές και ενωμένες. Αυτός είναι ο δρόμος. Της ενότητας του κινήματος, που φωνάζει με όλη του την δύναμη και καλεί τον κόσμο σε αφύπνιση. Έχουμε 8000 χρόνια πατριαρχίας, δεν θα ξεμπερδεύαμε μαζί της με 200 χρόνια αγώνα. Και τώρα που τα μαύρα σύννεφα έχουν σκεπάσει και την Ευρώπη, χρειάζεται νους και καρδιά, αγώνας και θα νικήσουμε.
Είναι άλλο πράγμα να ακούς για την έκρηξη της έμφυλης βίας και άλλο να την βλέπεις με τα μάτια σου κάθε μέρα. Βία κατά των Γυναικών και των Κοριτσιών υπήρχε πάντα. Βία και στην ακραία της μορφή, την γυναικοκτονία. Όμως, συνέβαινε στα κρυφά και σιωπηλά και είχε και σύμμαχο, συνένοχο την κοινωνία που «κοίταζε την δουλίτσα της». Κρυβόταν πίσω από το «την σκότωσε γιατί την αγαπούσε», και ερωτήματα του τύπου «τι του έκανε;».
Μετά από χρόνια πάλης και συνθήματα ισχυρά «σπάστε την σιωπή», «δεν είμαι του πατρός μου δεν είμαι του ανδρός μου, θέλω να είμαι ο εαυτός μου», έχει ξεκινήσει αργά και βασανιστικά η συνειδητοποίηση των γυναικών και της κοινωνίας για το φαινόμενο. Όταν ακούμε φωνές, όταν ακούμε κλάματα, όταν καταλαβαίνουμε ότι κάποιος κακοποιεί μία γυναίκα, ένα παιδάκι, παίρνουμε θέση και αυτή είναι πρόοδος. Η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας κάτω από την πίεση και την πάλη του φεμινιστικού κινήματος τα έχει φέρει στο φως.
Στην τελευταία έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ γράφεται ότι χρειαζόμαστε 134 χρόνια ακόμα για την επίτευξη της ισότητας των φύλων. Στην χώρα μας, με τους αγώνες του φεμινιστικού κινήματος καταφέραμε να έχουμε ένα νομοθετικό πλαίσιο ικανοποιητικό από την δεκαετία του ’80 και η πρόοδος αυτή και τα επιτεύγματα υπήρξαν σημαντικά. Πάντα με μειωμένους πόρους και με την ουσιαστική συμβολή ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την ισότητα των φύλων.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε οπισθοδρόμηση σοβαρή στα θέματα του οικογενειακού δικαίου και της συνεπιμέλειας των παιδιών, με πολύ σοβαρές επιπτώσεις. Καταφέραμε να δημιουργήσουμε με την πάλη μας συμβουλευτικά κέντρα, ξενώνες φιλοξενίας, γραμμές SOS, ωστόσο από το νομοθετικό μέχρι την εφαρμοσμένη πολιτική η απόσταση είναι πολύ μεγάλη.
Δεν φτάνει το σύνθημα «σπάστε την σιωπή» που σωστά το φτιάξαμε και σωστά το διακηρύξαμε. Οι γυναίκες που έχουν μπλέξει στον κύκλο της ενδοοικογενειακής βίας και με παιδάκια, είναι όμηροι και χρειάζονται πραγματική υποστήριξη που ξεκινάει από την ενδυνάμωση, την εξεύρεση εργασίας που είναι πυλώνας για την χειραφέτησή της γυναίκας. Αυτό είναι ένα μεγάλο τμήμα του αγώνα μας. Η διεκδίκηση μας, η γυναικοκτονία να περάσει στον Ποινικό Κώδικα είναι επίσης ένας πολύ σοβαρός στόχος για να γίνουν οι δολοφονίες των γυναικών ορατές, που αποτελούν στις περισσότερες των περιπτώσεων συνέχεια της βίας κατά των γυναικών. Στο θέμα της συμμετοχής των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων υστερούμε, επίσης.
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, μέτρα και πολιτικές σε κάθε επίπεδο. Και στο νομοθετικό και στο κοινωνικό πεδίο. Η ισότητα και η απελευθέρωση του μισού πληθυσμού της Ελλάδας δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, αφορά γυναίκες και άντρες και θα λειτουργήσει προς όφελος της κοινωνίας. Μακρύς ο δρόμος και θα είμαστε παρούσες να αγωνιζόμαστε και να διεκδικούμε.
Ιωάννα Κωσταρέλλα
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ
«Κάνε και κανένα παιδί». Μια φράση που ακούστηκε εν έτει 2025 στο ελληνικό Κοινοβούλιο και λέει πολλά για τον τρόπο που πολλοί βλέπουν ακόμα και σήμερα το ρόλο της γυναίκας. Ε, λοιπόν, όχι. Θα κάνω παιδί όταν και αν θέλω, θα φορέσω ό,τι θέλω, θα μιλήσω με όποιον θέλω και δεν θα περιμένω τις δήθεν με ενδιαφέρον παραινέσεις και πολύ περισσότερο τις υποδείξεις και απαγορεύσεις για ό,τι έχει να κάνει με μένα και το σώμα μου.
Θαυμάζω τις γυναίκες που δεν ζητούν τριαντάφυλλα για την ημέρα της Γυναίκας, αλλά ξέρουν ότι τριαντάφυλλα είναι οι πράξεις. Εκείνες που στέκονται αγέρωχες και διατηρούν το ήθος και την αξιοπρέπειά τους, ακόμα και τις πιο δύσκολες στιγμές. Θαύμασα σήμερα τα κορίτσια του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ που έκαναν ένα πολύ ωραίο βίντεο για την ημέρα αυτή.
Είναι ανάγκη να προσπαθούμε διαρκώς γι’ αυτό που μας αξίζει και να μην συμβιβαζόμαστε με λιγότερα. Η «γυάλινη οροφή» είναι ακόμα και σήμερα μια πραγματικότητα, την οποία θα πρέπει να παλέψουμε για να σπάσουμε. Πώς; Πατώντας γερά στα πόδια μας και διατηρώντας την ανεξαρτησία μας σε κάθε επίπεδο.
Η βία κατά των γυναικών συνεχίζει να είναι παρούσα και ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί είναι να σπάσουν τα στερεότυπα, πολλά από τα οποία διατηρεί ακόμα και σήμερα η ελληνική οικογένεια.
Δυστυχώς, στη χώρα μας η υπόθεση της έμφυλης ισότητας προχωρά με αργά βήματα, παρότι αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες σε νομικό και θεσμικό επίπεδο. Ας σκεφτούμε για παράδειγμα τι συμβαίνει με την ποσόστωση στη γυναικεία συμμετοχής στα όργανα λήψης αποφάσεων. Μετά από πολλά χρόνια εφαρμογής, τα ποσοστά συμμετοχής δυστυχώς δεν αυξήθηκαν.
Μίνα Καούνη
Ιδρύτρια και Chairwoman of the Management Committee της δικηγορικής εταιρίας «Mina Kaouni and associates law firm» που συμπεριλαμβάνεται στις πιο επιδραστικές εταιρίες στην Ελλάδα (Δεκέμβριος 2024), Άριστη γνώστις τόσο του εθνικού όσο και του Ευρωπαϊκού Δικαίου με πολυάριθμες προσφυγές στο ΕΔΔΑ, έχει παραστεί στην διάρκεια των 39 ετών μάχιμης δικηγορίας, σε σημαντικές ποινικές υποθέσεις ως συνήγορος υπεράσπισης, αλλά και υπεράσπισης της κατηγορίας
Η 8η Μαρτίου δεν αποτελεί ημέρα γιορτής για τις γυναίκες. Η ημέρα αυτή έχει άρρητα αναγορευθεί σε Διεθνή ημέρα Πατροναρίσματος των Γυναικών. Αντίθετα με τις ρίζες της ημέρας σε επαναστατική και αντικαπιταλιστική σκέψη, η 8η Μάρτη, τις τελευταίες δεκαετίες, είναι μία ημέρα που ο κόσμος πατρονάρει εντόνως τις γυναίκες δίνοντάς τους λουλουδάκια ή κάρτες, δηλαδή είναι η μέρα που οι άνδρες επιλέγουν το είδος της γυναίκας που βολεύει τους ίδιους και μας το πλασάρουν ως πρότυπο. Η γυναίκα, όπως την παρουσιάζουν, εξισώνεται με τη σύζυγο, τη μητέρα, τη γιαγιά, γιατί δεν υπάρχει ως αυτόνομο υποκείμενο, αλλά μόνο σε σχέση με όσα προσφέρει στους άλλους .
Η πλέον άνευρη, πλήρως απολιτίκ αυτή «γιορτή» επικεντρώνεται στη στερεοτυπική νόρμα και γιορτάζει την πατριαρχικά χτισμένη εικόνα της γυναίκας. Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, όμως, δεν είναι μια απλή γιορτή, είναι μια υπενθύμιση του αγώνα για ισότητα, δικαιώματα και ασφάλεια. Είναι η ημέρα που τιμούμε τις γυναίκες που άνοιξαν δρόμους, αναγνωρίζουμε τα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν και ανανεώνουμε τη δέσμευσή μας να συνεχίσουμε να διεκδικούμε ένα καλύτερο αύριο για όλες.
Σε προσωπικό επίπεδο, ήδη από την προεφηβεία και την εφηβεία, θαύμαζα και με επηρέασαν σημαντικά τρεις γυναίκες: η Ρόζα Λούξεμπουργκ, η Μαρί Κιουρί και η Σιμόν ντε Μποβουάρ. Σήμερα, θαυμάζω τις γυναίκες που δεν φοβούνται να υψώσουν τη φωνή τους. Τις αγωνίστριες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που βάζουν το συλλογικό καλό πάνω από το προσωπικό κόστος. Αυτές που σπάνε τις αλυσίδες της σιωπής, της εκμετάλλευσης και της ανισοτιμίας.
Δεν μου λέει τίποτα το γεγονός ότι μία γυναίκα είναι επιτυχημένη στον τομέα της. Το γεγονός πως μερικές γυναίκες πετυχαίνουν λίγο πολύ σε κάποιον τομέα, δεν σημαίνει πως υπάρχει ισότητα ευκαιριών. Γι’ αυτό και η ανισότητα δεν μπορεί να ξεπεραστεί ατομικά όσο ξεχωριστή κι αν είσαι, αλλά μόνο συλλογικά. Η ύψιστη υποχρέωση των επιτυχημένων γυναικών είναι να στέλνουν το ασανσέρ κάτω και να δίνουν στις φωνές των καταπιεσμένων τον χώρο που τους αναλογεί, απλώνοντας το χέρι να βοηθήσουν τις αδελφές τους. Κι αν δεν το κάνουν, σε τίποτα δεν συνεισέφερε η πορεία τους στην κοινωνία, είναι μηδενικής αξίας για τους άλλους.
Γιατί ο σεξισμός δεν λήγει, αν τα κατάφερες εσύ, αντιθέτως συνεχίζεις να ζεις σε μία κοινωνία η οποία, επί αιώνες, απέκλεισε τις γυναίκες από τις κυβερνητικές πολιτικές, την ιατρική έρευνα, την τεχνολογία, τους εργασιακούς χώρους, τον αστικό σχεδιασμό, τα μέσα ενημέρωσης και τέλος από την ίδια την Ιστορία και ο αποκλεισμός συνεχίζεται και σήμερα.
Καμία αλλαγή δεν έρχεται χωρίς δράση. Οι γυναίκες πρέπει να είμαστε ενεργές, να απαιτούμε ίσες ευκαιρίες, να διεκδικούμε ένα περιβάλλον χωρίς διακρίσεις και βία. Η ενότητα είναι το ισχυρότερο μας όπλο. Μαζί μπορούμε να στηρίξουμε η μία την άλλη, να καταρρίψουμε στερεότυπα και να διαμορφώσουμε μια κοινωνία όπου ο σεβασμός και η ισότητα δεν θα είναι ζητούμενα, αλλά δεδομένα.
Ας μην εφησυχάζουμε. Ας είμαστε αλληλέγγυες. Ας απαιτήσουμε αλλαγές. Η φωνή κάθε γυναίκας έχει αξία, και μόνο όταν ενωθούμε θα καταφέρουμε να φτιάξουμε έναν κόσμο, όπου δεν θα χρειάζεται να αγωνιζόμαστε για όσα θα έπρεπε να είναι αυτονόητα.
Για το θέμα της έμφυλης βίας με αποκορύφωμα την έκρηξη των γυναικοκτονιών μπορούν να γραφτούν τόμοι νομικής και κοινωνικής ανάλυσης. Στο περιορισμένο αυτό πλαίσιο, ας ξεκινήσω με τη πιο θλιβερή όσο κι αληθινή για τις γυναίκες διαπίστωση. Ο νόμος είναι ο εχθρός στα θύματα ενδοοικογενειακής βίας, βιασμών και, στην απώτατη μορφή της, των γυναικοκτονιών.
Η βία κατά των γυναικών είναι νόμιμη. Απλώς προσποιούμαστε ότι είναι αλλιώς τα πράγματα. Σε έναν κόσμο όπου οι άνδρες δράστες κακοποιούν τις γυναίκες χωρίς συνέπειες, και ακόμη και οι πιο ακραίες μορφές βίας κατά των γυναικών μένουν ατιμώρητες, δεν έχει σημασία τι λέει ο νόμος. Η βία κατά των γυναικών είναι ουσιαστικά νόμιμη και πολλοί άνδρες τη θεωρούν βασικό τους δικαίωμα. Δεν θέλουμε να πιστέψουμε τα θύματα, γιατί η επίρριψη ευθυνών δημιουργεί την ψευδαίσθηση ενός δίκαιου κόσμου. Αλλά ένας κόσμος όπου οι γυναίκες δεν βρίσκουν καμία προστασία από βίαιους άνδρες είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση. Είναι η πατριαρχία που λειτουργεί ακριβώς όπως έχει σχεδιαστεί.
Ακόμα και στις σπάνιες περιπτώσεις που ένα δικαστήριο αναγνωρίζει την κακοποίηση που υπέστη μια γυναίκα, σχεδόν ποτέ δεν αφαιρείται η επιμέλεια των παιδιών από τον δράστη, εξαιτίας ενός οικογενειακού νόμου που εγκλωβίζει γυναίκες και παιδιά σε ένα κακοποιητικό περιβάλλον και ενός ποινικού κώδικα ανεπαρκέστατου κι εχθρικού προς τα θύματα. Τα παιδιά ρίχνονται στην αγκαλιά βίαιων ανδρών, που τα βλέπουν μόνο ως ιδιοκτησία — ως έναν τρόπο να ελέγχουν τις μητέρες τους. Και εμείς προσποιούμαστε ότι αυτό δεν συμβαίνει, ενώ ο «πραγματικός» κίνδυνος υποτίθεται πως είναι οι γυναίκες που ζητούν διατροφή ή μια ανύπαρκτη προκατάληψη των δικαστηρίων κατά των ανδρών.
Δεν πρέπει, λοιπόν, να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι οι άνδρες που κακοποιούν τις συντρόφους τους πολύ σπάνια εκτίουν πραγματική ποινή φυλάκισης, εκτός αν πάρει δημοσιότητα το θέμα και ξεσηκωθούν οι γυναικείες οργανώσεις. Συλλογικά, έχουμε αποφασίσει ότι είναι προτιμότερο να ρισκάρουμε τον θάνατο και τη συνεχή κακοποίηση αμέτρητων γυναικών, παρά να περιορίσουμε έστω και ελάχιστα τη συμπεριφορά των κακοποιητικών ανδρών.
Συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε την κακοποίηση γυναικών και παιδιών ως κάτι μικρό και ασήμαντο, γιατί έτσι ακριβώς βλέπουμε τις γυναίκες και τα παιδιά: μικρούς, ασήμαντους, ιδιοκτησία των ανδρών. Καλύτερα να θέσουμε σε κίνδυνο αυτές τις υπάρξεις που «δεν έχουν σημασία», παρά να περιορίσουμε το δικαίωμα ενός άνδρα να έχει πρόσβαση και να παρενοχλεί την ανθρώπινη ιδιοκτησία του. Η κακοποίηση των γυναικών είναι παράνομη μόνο με την πιο τεχνική έννοια. Τα εκατομμύρια των ανδρών που τη διαπράττουν ατιμώρητα — οι περισσότεροι από τους οποίους δεν τη θεωρούν καν κακοποίηση, αλλά κάτι που το θύμα τους «άξιζε» ή που έχουν το δικαίωμα να κάνουν — ξέρουν ότι η ανδρική βία είναι νόμιμη.
Τα στοιχεία για την ενδοοικογενειακή βία, τις γυναικοκτονίες, τη γυναικεία φτώχεια και ανεργία που μαστίζει τις γυναίκες, την ανισότητα στην αγορά εργασίας (η Παγκόσμια Έκθεση για το χάσμα των Φύλων, που δημοσιεύτηκε από το Παγκόσμιο Οικονομικό φόρουμ, εκτιμά πώς θα χρειαστούν 258 χρόνια μέχρι να γεφυρωθεί το χάσμα στους μισθούς μεταξύ των δύο φύλων), ο ρόλος τους ως εκ των πραγμάτων φροντιστριών, η αποσάθρωση του κράτους πρόνοιας που οδηγεί τις γυναίκες να επωμιστούν αυτούς τους ρόλους εις βάρος της επαγγελματικής τους και προσωπικής τους ζωής, οδηγούν σε ένα και μόνο συμπέρασμα: Το γυναικείο ζήτημα είναι βαθιά πολιτικό και συνδέεται άρρηκτα με τον πυρήνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το φαινόμενο της έμφυλης βίας, είναι, επίσης πολιτικό και κλιμακώνεται παγκοσμίως. Ο νόμος είναι το κατεξοχήν προϊόν της πολιτικής. Δεν εκφράζει κάποιον υποτιθέμενο ανιστορικό ορθό λόγο, αλλά συγκεκριμένα κάθε φορά συμφέροντα, συσχετισμούς και συμβιβασμούς. Το δίκαιο από τη γένεσή του μέχρι σήμερα ουδέποτε υπήρξε ουδέτερο, άφυλο κι αταξικό. Χρέος ημών των νομικών, να συμβάλουμε για ένα πλέγμα διατάξεων αποτελεσματικών για την προστασία των γυναικών και θηλυκοτήτων και για ένα δικαιικό σύστημα, που δεν απο-ανθρωποποιεί τις γυναίκες. Μιλάμε για καθολική αλλαγή του δικαιικου συγκειμένου και της γλώσσας του κι ακόμα η λέξη και μόνο γυναικοκτονία προκαλεί μίση και πάθη σε πολλούς.
Οι ώρες είναι πολύ κρίσιμες για εμάς, δεν είναι η ώρα να μιλάμε με μισόλογα. Να μην συνηθίσουμε τη φρίκη της καταμέτρησης. Ας πούμε με τόλμη και παρρησία αυτό που βλέπουμε μπροστά μας. Ας καταγγείλουμε ως πλαστή και πεποιημένη τη θεώρηση του δικαίου ως ουδέτερου, αντικειμενικού, αταξικού και gender neutral. Ας μιλήσουμε για την επείγουσα ανάγκη αλλαγής του κλασικού ποινικού δικαίου και άλλων κωδίκων και την ανάγκη να τεθούν αυστηρά όρια στην επιθετική υπεράσπιση των θυτών και τον ανεμπόδιστο γλωσσικό σεξισμό εντός των δικαστικών αιθουσών, που οδηγούν στη δευτερογενή θυματοποίηση των θυμάτων ή στη σπίλωση της μνήμης τους.
Οι κοινωνικές σχέσεις θα συνεχίσουν όσον αφορά τον ορατό ιστορικό ορίζοντα να είναι διάστικτες από ανισότητα και βία. Δεχόμαστε σε όλους τους τομείς μια γενικευμένη υπερσυντηρητική ιδεολογικοπολιτική αντεπίθεση. Η Alt Right και ο μεταφασισμός αυξάνουν διεθνώς τον ρόλο τους, γιατί αναλαμβάνουν το πιο βρώμικο μέρος της δουλειάς. Δεν απαιτούμε ένα κράτος αυστηρό και μια δικαιοσύνη παρωχημένη. Απαιτούμε ένα κράτος δικαίου με ίσα δικαιώματα, με κοινωνική αλληλεγγύη, ισότιμο και αντάξιο των τόσων αγώνων. Κι αυτό σημαίνει συνεχή κι επίμονη επαγρύπνηση.
Δεν είναι ποτέ νωρίς ούτε και αργά για τις σωστές και για τους σωστούς λόγους νομοθετικές δράσεις και κοινωνικές αλλαγές, αντίθετα (για να παραφράσω τον Χέγκελ) εάν η επιστήμη έρχεται απλώς να χρωματίζει το γκρίζο πάνω στο γκρίζο, να αφήνει το γκρίζο χρώμα των κανόνων της πάνω σε ένα έτσι και αλλιώς κοινωνικό γκρίζο φόντο, τότε οι μορφές ζωής έχουν γεράσει. Θα τους αφήσουμε;
Ελευθερία Θανούλη
Καθηγήτρια Θεωρίας Κινηματογράφου στο ΑΠΘ και συγγραφέας του βιβλίου Ιστορία και Κινηματογράφος: Εξιστορώντας στην οθόνη (εκδ. Πεδίο)
Θα ήταν ευχής έργο οι άνθρωποι να καταφέρουν να συνυπάρξουν και να ρυθμίσουν τις σχέσεις τους, χωρίς το φύλο να μετατρέπεται σε πεδίο μάχης είτε για τη μία, είτε για την άλλη πλευρά. Για να συμβεί αυτό, θα πρέπει να αντιληφθούμε το βάθος και το εύρος της ανισότητας ανάμεσα στους άντρες και τις γυναίκες και να επαναδιαπραγματευθούμε τους όρους επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης τόσο σε διαπροσωπικό, όσο και θεσμικό επίπεδο.
Θαυμάζω δυο πολύ σημαντικές ηθοποιούς, τη Μέριλ Στριπ και τη Μισέλ Πφάιφερ. Δεν είναι μόνο το ταλέντο και η επιτυχία που τις διακρίνει· είναι μια ισορροπία και πληρότητα στην προσωπικότητά τους που με εντυπωσίαζε από τα εφηβικά μου χρόνια. Τόσες δεκαετίες αργότερα παραμένουν για μένα πρότυπα ομορφιάς, ευφυΐας και χάρης. Θαυμάζω, βέβαια, και πολλές ανώνυμες γυναίκες που καταφέρνουν να συνδυάζουν πολλαπλούς ρόλους με επιτυχία, αξιοπρέπεια και θάρρος.
Ως προς την ενεργητικότητα είμαι αισιόδοξη, γιατί διαπιστώνω ότι οι γυναίκες όλων των ηλικιών σήμερα εκδηλώνουν δυναμισμό και αυτοπεποίθηση απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις. Αντιθέτως, ως προς την αλληλεγγύη και την ενότητα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η εμπειρία μου έδειξε ότι οι περισσότερες γυναίκες δεν στηρίζουν πραγματικά η μία την άλλη, αν και σίγουρα υπάρχουν εξαιρέσεις. Ειδικά στον επαγγελματικό χώρο, οι γυναίκες τείνουν να ανταγωνίζονται περισσότερο τις άλλες γυναίκες, παρά τους άντρες. Μπορεί να φαίνεται παράδοξο, αλλά ο μισογυνισμός δεν είναι μόνο γένους αρσενικού.
Η έμφυλη βία υπήρχε ανέκαθεν, αλλά έχει πάψει να γίνεται πλέον κοινωνικά αποδεκτή, ενώ παρέχεται μεγαλύτερη προστασία στα θύματά της. Ωστόσο, έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε ακόμη. Σε προσωπικό επίπεδο, πρέπει τα σημάδια της κακοποιητικής συμπεριφοράς να ανιχνεύονται έγκαιρα και να μπαίνουν όρια όσο είναι ακόμη νωρίς. Σε πιο συλλογικό επίπεδο, πρέπει το οικογενειακό περιβάλλον, ο κοινωνικός περίγυρος και η Πολιτεία να καταπολεμήσουν τον φόβο και την ανασφάλεια που επωάζουν την έμφυλη βία, η οποία περνά από διάφορα προκαταρκτικά στάδια πριν φτάσει στο έσχατο της γυναικοκτονίας. Εκεί, πρέπει να εστιάσουμε για να προλάβουμε το κακό.
Μαριάννα Ράντου
Performer, Δημιουργός της mixed media θεατρικής performanceς «The Land of Wanting More» – μία έρευνα πάνω στην απενοχοποίηση της γυναικείας σεξουαλικότητας
Για μένα, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι απλώς μια επίσημη ημερομηνία – είναι μια πρόσκληση για ανοιχτή και αδιάκοπη μάχη για σεβασμό, αξιοπρέπεια, δικαιώματα και αλληλεγγύη. Είναι μια υπενθύμιση ότι κάθε μέρα πρέπει να διασφαλίζουμε ότι η φωνή μας ακούγεται και ότι δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να μας μειώσει.
Θαυμάζω τις γυναίκες δημιουργούς της Ελλάδας, οι οποίες, παρά τις δυσκολίες, συνεχίζουν να παράγουν τέχνη που προκαλεί, εμπνέει και αφυπνίζει. Σε μια κοινωνία όπου οι ευκαιρίες συχνά περιορίζονται από στερεότυπα και προκαταλήψεις, όπου υπάρχει έκδηλη η έλλειψη χρηματοδότησης και η υποεκπροσώπηση των γυναικών σε καίριες θέσεις, εκείνες παλεύουν και ανοίγουν νέους δρόμους.
Δεν μπορούμε να περιμένουμε από κανέναν να μας σώσει. Αν δεν στηρίξουμε η μία την άλλη, δεν θα το κάνει κανείς. Η ενότητα δεν σημαίνει ότι είμαστε όλες ίδιες – σημαίνει ότι καταλαβαίνουμε πόσο αλληλένδετες είναι οι ζωές μας. Σημαίνει να μιλάμε όταν βλέπουμε αδικία, να μη μένουμε σιωπηλές για να μη φαινόμαστε «υπερβολικές», να μη φοβόμαστε να πούμε όχι. Και να μη φοβόμαστε να πούμε ναι στον εαυτό μας.
Τα συνεχόμενα περιστατικά στη χώρα, όπως τα καθημερινά περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και η απαράδεκτη επίθεση στη Βουλή όπου ένας βουλευτής της ΝΔ απευθύνθηκε στη Ζωή Κωνσταντοπούλου με τα λόγια «κάνε κανένα παιδί», αποτελούν μια σαφή υπενθύμιση της υφιστάμενης έμφυλης βίας και της υποβάθμισης της γυναικείας αξίας που συνεχίζονται στην κοινωνία μας ανεξέλεγκτα.
Η πρόοδος στην Ελλάδα για την ισότητα των φύλων είναι αργή και ανεπαρκής. Οι διακρίσεις παραμένουν, η έμφυλη βία συνεχίζει να αφαιρεί ζωές και οι γυναίκες εξακολουθούν να δίνουν καθημερινές μάχες για τα αυτονόητα – από την ίση αμοιβή μέχρι το δικαίωμα να κυκλοφορούν χωρίς φόβο. Βλέπουμε τις αλλαγές να έρχονται αργά, με μικρά και συχνά διστακτικά βήματα, λες και η κοινωνία μας ζυγίζει ακόμα αν η γυναικεία ελευθερία είναι διαπραγματεύσιμη.
Δεν αρκεί η πρόοδος σε θεωρητικό επίπεδο. Χρειάζονται ριζικές μεταρρυθμίσεις, πραγματική εφαρμογή των νόμων, υποστήριξη των επιζωσών έμφυλης βίας και αλλαγή στη νοοτροπία. Πρέπει να απαιτήσουμε ένα σύστημα που δεν μας αντιμετωπίζει ως υποσημείωση, αλλά ως ισότιμες, ελεύθερες και αυθύπαρκτες υπάρξεις.
Λένα Μηνά
Ενδυματολόγος στο θέατρο και στην τηλεόραση
Το μήνυμα για την 8η του Μάρτη για μένα, είναι ένα. Ενότητα, αλληλεγγύη, αποδοχή και αγάπη, πολύ αγάπη.
Αγαπώ τις γυναίκες κι ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς μου είναι το να τις φροντίζω. Εκείνες, όμως, οι γυναίκες που θαυμάζω περισσότερο είναι η μαμά μου και οι καλύτερες μου φίλες. Είναι γυναίκες πρότυπα για μένα. Ευαίσθητες και δυναμικές, μαμάδες και καριερίστες, ό,τι κι αν κάνουν είναι απλά υπέροχες.
Είναι τεράστια ανάγκη να είμαστε ενεργές κι ενωμένες, αλλά δεν το χουμε καταφέρει ακόμη. Σε ένα μεγάλο βαθμό κάνουμε κάποια βήματα, αλλά η αλληλεγγύη ακόμη έχει πολύ δρόμο για να κατακτηθεί ακόμη παραπάνω. Δεν ξέρω αν είναι έκρηξη της έμφυλης βίας και της πιο ακραίας μορφής της – τις γυναικοκτονίες – επικοινωνείτε σήμερα τόσο ανοιχτά και για αυτό μας φαίνεται τόσο «μεγάλη» σε αντίθεση με παλιότερα.
Δυστυχώς, μεγαλώσαμε σ έναν κόσμο που για πολλά χρόνια η νοοτροπία περιοριζόταν στο «να κοιτάς τη δουλειά σου». Αυτό πρέπει να αλλάξουμε. Πρέπει ο «δίπλα» να μας αφορά σε όλα τα επίπεδα και να έχουμε την ενσυναίσθηση να είμαστε εκεί για όποιον το χρειαστεί. Φυσικά, βέβαια, πέρα από τις αλλαγές στο επίπεδο της κουλτούρας και της νοοτροπίας, οφείλει να ακολουθήσει και η Πολιτεία, δηλαδή σε πρακτικό επίπεδο να αλλάξει τελείως το νομικό πλαίσιο ως προς την έμφυλη βία και τον τρόπο που αντιμετωπίζεται και, κυρίως, το νομικό πλαίσιο και ποινές που αφορούν στις γυναικοκτονίες.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που δε φημίζεται για την πρωτοπορία της, οπότε και σε αυτόν τον τομέα είμαστε αρκετά πίσω – και μάλιστα σε πολλά επίπεδα. Για παράδειγμα, έως και σήμερα δεν έχουμε ίσα δικαιώματα σαν εργαζόμενες – και σε αυτό θέλω να φέρω ένα παράδειγμα από τη δική μου δουλειά. Στο επάγγελμα μας εργαζόμαστε πολλές ώρες, είναι πολύ απλό και φυσικό το να υπάρχουν άντρες που είναι παντρεμένοι κι έχουν με παιδιά, όμως δεν ισχύει το ίδιο για τις γυναίκες. Τα παιδιά κ η οικογένεια αποτελούν «πρόβλημα» γι’ αυτό και είναι κάτι που δε συναντάμε συχνά. Ακριβώς επειδή, θεωρείται ως αυτονόητο το ότι μια γυναίκα είναι πώς είναι δυνατόν να μεγαλώσει και να φροντίσει μια οικογένεια με έναν άντρα απών; Το ίδιο, φυσικά, δεν ισχύει για τους άντρες ή τουλάχιστον, οι περιπτώσεις στις οποίες συμβαίνει είναι σπάνιες.
Δυστυχώς, πολύ δυστυχώς, είναι χιλιάδες οι ρόλοι που πρέπει να φέρει εις πέρας μια γυναίκα και, επίσης, δυστυχώς μας έχουν γαλουχήσει πως πρέπει να τα συνδυάζουμε όλα και ταυτόχρονα να είμαστε και καλές. Αυτό δυσκολεύει ακόμη πιο πολύ τα πράγματα. Γι’ αυτό και πιστεύω πως πρέπει να συνεχίσουμε να προσπαθούμε να αλλάξουμε τον μικρόκοσμο μας, για αρχή. Και σιγά σιγά, η μικρή εικόνα μπορεί να μεγαλώσει. Με μια ευχή για όλες μας, να προσέχουμε παραπάνω τους εαυτούς μας. Θα ήταν κι αυτό μια τεράστια αλλαγή.
